Биография
Қодир Зокирович Зокиров 1906-йил 25-июлда Жалолободда (ўша пайтда Фарғона вилояти Андижон уезди, ҳозирги Қирғизистон) ҳунарманд оиласида туғилган; айрим манбаларда туғилган жойи Андижон деб кўрсатилади. 1920-йилда ёшларнинг «Ликбез» ташкилотига аъзо бўлиб, ижтимоий иш билан шуғулланган, 1932-йилда педагогика академиясини тамомлаган.
Илмий ва педагогик фаолиятини Ўзбекистонда 1930-йилларнинг охирида бошлаган: 1937-йилдан Самарқанд университети доценти ва ботаника кафедраси мудири вазифасини бажарувчи бўлган, 1941–1943-йилларда Ўрта Осиё университетида доцент бўлиб ишлаган, 1943-йил ноябридан 1952-йилгача Низомий номидаги Тошкент педагогика институти ботаника кафедрасига мудирлик қилган. 1951-йилда биология фанлари доктори даражаси ва профессор унвонини олган.
1952-йилда Зокиров Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника институтига раҳбар бўлган (1955-йилгача). 1956-йилда республика Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган ва шу йили Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби унвонига сазовор бўлган. 1957-йилдан Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг президенти, 1959–1963-йилларда Олий Кенгаш депутати, 1963–1966-йилларда Фарғона педагогика институти ректори бўлган. 1966-йилдан яна Ботаника институтида ўсимлик ресурслари бўлимига мудирлик қилган; 1969-йилда сапонинли ўсимликлар лабораториясини бошқарган.
Гулли ўсимликлар систематиги сифатида Зокиров Boraginaceae, Polygonaceae, Papaveraceae ва Cyperaceae оилаларини ўрганган, янги турларни таърифлаган ва Ўрта Осиё флораси оилаларини аниқлаш калитини тузган. У ўсимлик қопламининг баландлик минтақаларини ландшафт, релеф, гидротермик шароит ҳамда улар билан боғлиқ ўсимлик ва тупроқ алмашинувига кўра ажратиш тамойилини таклиф қилган ва минтақаларга «чўл», «адир», «тоғ», «яйлов» номларини берган. Шогирди Х. А. Жамолхонов билан бирга ўзбек ботаника терминологиясини ва ўсимлик таксонларининг ўзбекча номлари ягона тизимини ишлаб чиққан.
Асосий асарлари — икки жилдли «Зарафшон дарёси ҳавзасининг флораси ва ўсимлик қоплами» (биринчи жилди 1955-йилда чиққан) ва П. К. Зокиров билан биргаликда яратилган дунё ўсимликлари таснифи (1969; кенгайтирилган варианти — 1978). У тўрт жилдли «Ўзбекистоннинг ўсимлик қоплами» нашрининг бош муҳаррири бўлган (1971-йилдан). Шунингдек, ошловчи ва сапонинли ўсимликларни маданийлаштириш усулларини таклиф қилган. 1968-йилда Зокиров Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган; у икки марта Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.
Қодир Зокиров 1992-йилда Тошкентда вафот этган. Унинг номи билан ўсимликлар аталган, жумладан Acantholimon закировии ва Calligonum закировии.
Таълим
- Ўзбек педагогика академиясиОлийгоҳ · Самарқанд · 1932
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиАкадемик · Тошкент · 1956–…
- Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика институтиБотаника кафедраси мудири · Тошкент · 1943–1952
- Самарқанд давлат университетиДоцент, ботаника кафедраси мудири вазифасини бажарувчи · Самарқанд · 1937–…
- Ўрта Осиё давлат университетиДоцент · Тошкент · 1941–1943
- Ўзбекистон Фанлар академияси Ботаника институтиДиректор (1952–1955), кейин ўсимлик ресурслари бўлими мудири (1966-йилдан) · Тошкент · 1952–…Бу лавозимда бўлганлар →
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР фан арбоби1956 · Ўзбекистон ССР
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1968 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1906Туғилиши
25-июлда Жалолободда ҳунарманд оиласида туғилган.
- 1932Педагогика академияси
Педагогика академиясини тамомлаган.
- 1937–1943Университетларда ўқитувчи
Самарқанд университети доценти (1937-йилдан), сўнг Ўрта Осиё университети доценти (1941–1943); ботаника кафедраси мудири вазифасини бажарган.
- 1943–1952Ботаника кафедраси
Низомий номидаги Тошкент педагогика институти ботаника кафедраси мудири.
- 1951Фан доктори
Биология фанлари доктори даражаси ва профессор унвони берилган.
- 1952–1955Ботаника институти директори
Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника институтига раҳбарлик қилган.
- 1956Академик
Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган; Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби унвонини олган.
- 1957–1961Қишлоқ хўжалиги фанлари академияси
Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг президенти.
- 1963–1966Ректор
Фарғона педагогика институти ректори.
- 1966Ўсимлик ресурслари бўлими
Ботаника институтига қайтиб, ўсимлик ресурслари бўлимига мудирлик қилган.
- 1968Беруний номидаги мукофот
Ўзбекистон ССР Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати бўлган.
- 1992Вафоти
Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Зарафшон флорасига оид материаллар. Boraginaceae оиласи» (1941)Монография
Зарафшон флорасидаги Boraginaceae оиласига бағишланган иш; «Ўзбекистон давлат университети асарлари»да чоп этилган.
- «Зарафшон дарёси ҳавзасининг флораси ва ўсимлик қоплами» (1955)Монография
Зарафшон ҳавзаси флораси ва ўсимлик қопламига бағишланган икки жилдли асар; биринчи жилди 1955-йилда чиққан.
- «Жанубий Қизилқум яйловларини қайта тиклашнинг ботаник асослари» (1956)Монография
Ҳаммуаллифликда ёзилган; Жанубий Қизилқум яйловларини ўзгартиришга бағишланган.
- «Ўзбекистоннинг ўсимлик қоплами» (1971)Кўп жилдли нашр
Республика ўсимликларига оид тўрт жилдли асар; Зокиров унинг бош муҳаррири ва ҳаммуаллифи бўлган, биринчи жилди 1971-йилда чиққан.
- «Ботаника атамаларининг энсиклопедик луғати» (1974)Луғат
Х. Жамолхонов билан бирга тузилган; Тошкентда «Фан» нашриётида чоп этилган.
- «Ўсимликлар типологияси тамойиллари» (1975)Маъруза
12-Халқаро ботаника конгрессига тақдим этилган тезислар; П. К. Зокиров билан ҳаммуаллифликда ёзилган.
- «Қандим (Calligonum Л.) туркуми эволюциясига доир»Мақола
Ю. П. Парпиев билан бирга ёзилган; қандим мевалари ва вегетатив органлари эволюциясининг фаразли схемасини таклиф қилади.
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Где тй, моя Зулфия? | 1964 |
