Асосий қисмга ўтиш

Қодир Зокиров

Ўзбек ботаник олими, академик, ўсимликлар систематиги; Ботаника институти директори ва Фарғона педагогика институти ректори, Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати.

Фаолият:
Олим, Педагог, Биолог
Туғилган:
25 июл 1906(86 ёш) ♌ — 10 август 1992
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • Меҳнат Қизил Байроқ ордени

Биография

Қодир Зокирович Зокиров 1906-йил 25-июлда Жалолободда (ўша пайтда Фарғона вилояти Андижон уезди, ҳозирги Қирғизистон) ҳунарманд оиласида туғилган; айрим манбаларда туғилган жойи Андижон деб кўрсатилади. 1920-йилда ёшларнинг «Ликбез» ташкилотига аъзо бўлиб, ижтимоий иш билан шуғулланган, 1932-йилда педагогика академиясини тамомлаган.

Илмий ва педагогик фаолиятини Ўзбекистонда 1930-йилларнинг охирида бошлаган: 1937-йилдан Самарқанд университети доценти ва ботаника кафедраси мудири вазифасини бажарувчи бўлган, 1941–1943-йилларда Ўрта Осиё университетида доцент бўлиб ишлаган, 1943-йил ноябридан 1952-йилгача Низомий номидаги Тошкент педагогика институти ботаника кафедрасига мудирлик қилган. 1951-йилда биология фанлари доктори даражаси ва профессор унвонини олган.

1952-йилда Зокиров Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника институтига раҳбар бўлган (1955-йилгача). 1956-йилда республика Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган ва шу йили Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби унвонига сазовор бўлган. 1957-йилдан Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг президенти, 1959–1963-йилларда Олий Кенгаш депутати, 1963–1966-йилларда Фарғона педагогика институти ректори бўлган. 1966-йилдан яна Ботаника институтида ўсимлик ресурслари бўлимига мудирлик қилган; 1969-йилда сапонинли ўсимликлар лабораториясини бошқарган.

Гулли ўсимликлар систематиги сифатида Зокиров Boraginaceae, Polygonaceae, Papaveraceae ва Cyperaceae оилаларини ўрганган, янги турларни таърифлаган ва Ўрта Осиё флораси оилаларини аниқлаш калитини тузган. У ўсимлик қопламининг баландлик минтақаларини ландшафт, релеф, гидротермик шароит ҳамда улар билан боғлиқ ўсимлик ва тупроқ алмашинувига кўра ажратиш тамойилини таклиф қилган ва минтақаларга «чўл», «адир», «тоғ», «яйлов» номларини берган. Шогирди Х. А. Жамолхонов билан бирга ўзбек ботаника терминологиясини ва ўсимлик таксонларининг ўзбекча номлари ягона тизимини ишлаб чиққан.

Асосий асарлари — икки жилдли «Зарафшон дарёси ҳавзасининг флораси ва ўсимлик қоплами» (биринчи жилди 1955-йилда чиққан) ва П. К. Зокиров билан биргаликда яратилган дунё ўсимликлари таснифи (1969; кенгайтирилган варианти — 1978). У тўрт жилдли «Ўзбекистоннинг ўсимлик қоплами» нашрининг бош муҳаррири бўлган (1971-йилдан). Шунингдек, ошловчи ва сапонинли ўсимликларни маданийлаштириш усулларини таклиф қилган. 1968-йилда Зокиров Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган; у икки марта Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.

Қодир Зокиров 1992-йилда Тошкентда вафот этган. Унинг номи билан ўсимликлар аталган, жумладан Acantholimon закировии ва Calligonum закировии.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1906
    Туғилиши

    25-июлда Жалолободда ҳунарманд оиласида туғилган.

  2. 1932
    Педагогика академияси

    Педагогика академиясини тамомлаган.

  3. 1937–1943
    Университетларда ўқитувчи

    Самарқанд университети доценти (1937-йилдан), сўнг Ўрта Осиё университети доценти (1941–1943); ботаника кафедраси мудири вазифасини бажарган.

  4. 1943–1952
    Ботаника кафедраси

    Низомий номидаги Тошкент педагогика институти ботаника кафедраси мудири.

  5. 1951
    Фан доктори

    Биология фанлари доктори даражаси ва профессор унвони берилган.

  6. 1952–1955
    Ботаника институти директори

    Ўзбекистон ССР Фанлар академияси Ботаника институтига раҳбарлик қилган.

  7. 1956
    Академик

    Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган; Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби унвонини олган.

  8. 1957–1961
    Қишлоқ хўжалиги фанлари академияси

    Ўзбекистон ССР Қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг президенти.

  9. 1963–1966
    Ректор

    Фарғона педагогика институти ректори.

  10. 1966
    Ўсимлик ресурслари бўлими

    Ботаника институтига қайтиб, ўсимлик ресурслари бўлимига мудирлик қилган.

  11. 1968
    Беруний номидаги мукофот

    Ўзбекистон ССР Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати бўлган.

  12. 1992
    Вафоти

    Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Зарафшон флорасига оид материаллар. Boraginaceae оиласи» (1941)
    Монография

    Зарафшон флорасидаги Boraginaceae оиласига бағишланган иш; «Ўзбекистон давлат университети асарлари»да чоп этилган.

  • «Зарафшон дарёси ҳавзасининг флораси ва ўсимлик қоплами» (1955)
    Монография

    Зарафшон ҳавзаси флораси ва ўсимлик қопламига бағишланган икки жилдли асар; биринчи жилди 1955-йилда чиққан.

  • «Жанубий Қизилқум яйловларини қайта тиклашнинг ботаник асослари» (1956)
    Монография

    Ҳаммуаллифликда ёзилган; Жанубий Қизилқум яйловларини ўзгартиришга бағишланган.

  • «Ўзбекистоннинг ўсимлик қоплами» (1971)
    Кўп жилдли нашр

    Республика ўсимликларига оид тўрт жилдли асар; Зокиров унинг бош муҳаррири ва ҳаммуаллифи бўлган, биринчи жилди 1971-йилда чиққан.

  • «Ботаника атамаларининг энсиклопедик луғати» (1974)
    Луғат

    Х. Жамолхонов билан бирга тузилган; Тошкентда «Фан» нашриётида чоп этилган.

  • «Ўсимликлар типологияси тамойиллари» (1975)
    Маъруза

    12-Халқаро ботаника конгрессига тақдим этилган тезислар; П. К. Зокиров билан ҳаммуаллифликда ёзилган.

  • «Қандим (Calligonum Л.) туркуми эволюциясига доир»
    Мақола

    Ю. П. Парпиев билан бирга ёзилган; қандим мевалари ва вегетатив органлари эволюциясининг фаразли схемасини таклиф қилади.

Фильмография

НомиЙил
Где тй, моя Зулфия?1964