Xorazmlik shoir, tarjimon va tabib; Muhammad Rahimxon II (Feruz) saroyida tabiblik qilgan, beshta devon tuzgan, 518 muxammas bog'lagan, Xorazm shoirlari haqida tazkiralar yozgan.
Biografiya
Xivalik shoir, tarjimon va tabib Ahmad Tabibiy o'zbek va fors-tojik tillarida yozgan, muxammas janrini rivojlantirgan va Xorazm shoirlari haqida tazkiralar tuzgan. Tabibiy taxallus bo'lib, asl ismi Ahmad Ali Muhammad o'g'li. U 1869-yilda Xivada dunyoga kelgan va shaharning madrasalaridan birida tahsil olgan.
Tabiblik ilmini otasidan hamda o'z zamonasining nomdor tabibi Yaxshimurodbekdan o'zlashtirgan; keyinchalik Muhammad Rahimxon II (Feruz) saroyida shifokor bo'lgan. Bir vaqtning o'zida she'riyatda ham tanilgan.
Mumtoz adabiyotning an'anaviy janrlarida ham o'zbekcha, ham fors-tojikcha ijod qilgan. Uning besh devoni ma'lum: fors-tojik tilidagi «Mazhar ul-ishtiyoq» va «Mir'ot ul-ishq», shuningdek o'zbekcha «Hayrat ul-oshiqin», «Munis ul-ushshoq», «Tuhfat us-sulton». Bu she'rlarda hayotning o'zi va pok sevgi tarannum etilgan («Aylading», «Ozoridur» va boshqalar).
O'zbek adabiyotida muxammas janrining rivojiga katta hissa qo'shgan. Mirzo G'olib, Ogahiy, Munis, Zebunniso, Jomiy, Sa'diy, Navoiy hamda boshqa shoirlarning g'azallariga u jami 518 muxammas bog'lagan.
Tabibiy Xorazm shoirlariga bag'ishlangan ikki tazkira tuzgan: «Majmuat ush-shuaroi payravi Feruz Shohiy» va «Majmuai muxammasoti ash-shuaroi Feruz Shoqiy» (1909). Ikkinchisi asosan 33 shoir muxammasidan iborat: avval Ogahiy g'azallariga, keyin Feruz she'rlariga bog'langanlari beriladi. Xotimada Umidiy, Doiy va Xayoliyning vafot etgani xabar qilinadi va Bayoniyning birinchi tazkiraga yozgan taqrizi o'rin olgan.
Shuningdek, u «Vomiq va Uzro» qissasini o'zbekcha masnaviy shaklda (8100 bayt) qayta yaratgan, Fuzuliyning «Haft jom» asarini fors-tojik tilidan o'zbekchaga o'girgan va «Yetti ravza» nomli asar yozgan. Muallif asarlarining qo'lyozma va toshbosma ko'chirmalaridan bir qanchasi Toshkentdagi Sharqshunoslik institutining fondida (O'zbekiston Fanlar akademiyasi) turibdi. Tabibiy 1911-yilda vafot etgan; tanlangan asarlari 1968-yilda Toshkentda chop etilgan.
Karyera
- Xiva xon saroyiSaroy tabibi (Muhammad Rahim II davrida) · Xiva
Hayot yo'li
- 1869Xiva shahrida dunyoga kelgan
- Xiva madrasasida tahsil ko'rgan; tabiblik sirlarini otasi va tabib Yaxshimurodbek qo'lida o'zlashtirgan
- Xon Muhammad Rahimxon II (Feruz) saroyida shifokor bo'lib xizmat qilgan
- Beshta devon tuzgan; ularning uchtasi o'zbek, ikkitasi fors-tojik tilida
- 1909«Majmuai muxammasoti ash-shuaroi Feruz Shoqiy» tazkirasini tuzgan — unda Xorazm shoirlarining muxammaslari jamlangan
- 1911Hayotdan ko'z yumgan
- 1968Toshkentda saylanma asarlari chop etilgan
Asarlar
- «Tuhfat us-sulton»Devon (o'zbek tilida)
- «Munis ul-ushshoq»Devon (o'zbek tilida)
- «Hayrat ul-oshiqin»Devon (o'zbek tilida)
- «Mir'ot ul-ishq»Devon (fors-tojik tilida)
- «Mazhar ul-ishtiyoq»Devon (fors-tojik tilida)
- «Majmuat ush-shuaroi payravi Feruz Shohiy»Tazkira
- «Majmuai muxammasoti ash-shuaroi Feruz Shoqiy» (1909)Tazkira
- «Vomiq va Uzro»Doston (masnaviy variant, 8100 bayt)
- «Haft jom»Fuzuliy asarining tarjimasi
- «Yetti ravza»Asar