Хоразмлик шоир, таржимон ва табиб; Муҳаммад Раҳимхон II (Феруз) саройида табиблик қилган, бешта девон тузган, 518 мухаммас боғлаган, Хоразм шоирлари ҳақида тазкиралар ёзган.
Биография
Хивалик шоир, таржимон ва табиб Аҳмад Табибий ўзбек ва форс-тожик тилларида ёзган, мухаммас жанрини ривожлантирган ва Хоразм шоирлари ҳақида тазкиралар тузган. Табибий тахаллус бўлиб, асл исми Аҳмад Али Муҳаммад ўғли. У 1869-йилда Хивада дунёга келган ва шаҳарнинг мадрасаларидан бирида таҳсил олган.
Табиблик илмини отасидан ҳамда ўз замонасининг номдор табиби Яхшимуродбекдан ўзлаштирган; кейинчалик Муҳаммад Раҳимхон II (Феруз) саройида шифокор бўлган. Бир вақтнинг ўзида шеъриятда ҳам танилган.
Мумтоз адабиётнинг анъанавий жанрларида ҳам ўзбекча, ҳам форс-тожикча ижод қилган. Унинг беш девони маълум: форс-тожик тилидаги «Мазҳар ул-иштиёқ» ва «Миръот ул-ишқ», шунингдек ўзбекча «Ҳайрат ул-ошиқин», «Мунис ул-ушшоқ», «Туҳфат ус-султон». Бу шеърларда ҳаётнинг ўзи ва пок севги тараннум этилган («Айладинг», «Озоридур» ва бошқалар).
Ўзбек адабиётида мухаммас жанрининг ривожига катта ҳисса қўшган. Мирзо Ғолиб, Огаҳий, Мунис, Зебуннисо, Жомий, Саъдий, Навоий ҳамда бошқа шоирларнинг ғазалларига у жами 518 мухаммас боғлаган.
Табибий Хоразм шоирларига бағишланган икки тазкира тузган: «Мажмуат уш-шуарои пайрави Феруз Шоҳий» ва «Мажмуаи мухаммасоти аш-шуарои Феруз Шоқий» (1909). Иккинчиси асосан 33 шоир мухаммасидан иборат: аввал Огаҳий ғазалларига, кейин Феруз шеърларига боғланганлари берилади. Хотимада Умидий, Доий ва Хаёлийнинг вафот этгани хабар қилинади ва Баёнийнинг биринчи тазкирага ёзган тақризи ўрин олган.
Шунингдек, у «Вомиқ ва Узро» қиссасини ўзбекча маснавий шаклда (8100 байт) қайта яратган, Фузулийнинг «Ҳафт жом» асарини форс-тожик тилидан ўзбекчага ўгирган ва «Етти равза» номли асар ёзган. Муаллиф асарларининг қўлёзма ва тошбосма кўчирмаларидан бир қанчаси Тошкентдаги Шарқшунослик институтининг фондида (Ўзбекистон Фанлар академияси) турибди. Табибий 1911-йилда вафот этган; танланган асарлари 1968-йилда Тошкентда чоп этилган.
Карьера
- Хива хон саройиСарой табиби (Муҳаммад Раҳим II даврида) · Хива
Ҳаёт йўли
- 1869Хива шаҳрида дунёга келган
- Хива мадрасасида таҳсил кўрган; табиблик сирларини отаси ва табиб Яхшимуродбек қўлида ўзлаштирган
- Хон Муҳаммад Раҳимхон II (Феруз) саройида шифокор бўлиб хизмат қилган
- Бешта девон тузган; уларнинг учтаси ўзбек, иккитаси форс-тожик тилида
- 1909«Мажмуаи мухаммасоти аш-шуарои Феруз Шоқий» тазкирасини тузган — унда Хоразм шоирларининг мухаммаслари жамланган
- 1911Ҳаётдан кўз юмган
- 1968Тошкентда сайланма асарлари чоп этилган
Асарлар
- «Туҳфат ус-султон»Девон (ўзбек тилида)
- «Мунис ул-ушшоқ»Девон (ўзбек тилида)
- «Ҳайрат ул-ошиқин»Девон (ўзбек тилида)
- «Миръот ул-ишқ»Девон (форс-тожик тилида)
- «Мазҳар ул-иштиёқ»Девон (форс-тожик тилида)
- «Мажмуат уш-шуарои пайрави Феруз Шоҳий»Тазкира
- «Мажмуаи мухаммасоти аш-шуарои Феруз Шоқий» (1909)Тазкира
- «Вомиқ ва Узро»Достон (маснавий вариант, 8100 байт)
- «Ҳафт жом»Фузулий асарининг таржимаси
- «Етти равза»Асар