Ajiniyoz
XIX asr qoraqalpoq mumtoz shoiri, "Bozatau" dostoni muallifi; Mo'ynoq tumanida tug'ilgan, Xiva madrasalarida tahsil olgan; taxallusi Zevar.
- Faoliyat:
- Yozuvchi, Shoir
- Haqiqiy ismi:
- Ajiniyoz Qo'siboy o'g'li
- Taxallusi:
- Zevar
- Hayot yillari:
- 1824 — 1878
- Tug'ilgan joy:
- Mo'ynoq tumani, Qoraqalpog'iston
Biografiya
Ajiniyoz Qo'siboy o'g'li (taxallusi Zevar) — XIX asr qoraqalpoq she'riyatining eng yirik vakillaridan biri. U qoraqalpoq tilida, shuningdek, o'zbek tilida ham ijod qilgan; she'rlari xalq orasida qo'shiq bo'lib yurgan. 1858–1859-yillardagi qo'ng'irot qo'zg'oloni voqealariga bag'ishlangan «Bozatau» dostoni uning nomini keng tanitdi.
Shoir 1824-yilda Amudaryo etagidagi Qamish bug'at ovulida, hozirgi Qoraqalpog'istonning Mo'ynoq tumani hududida tug'ilgan; u paytda bu yerlar Xiva xonligi tarkibida edi. U ashamayli urug'idan, otasining ismi Qo'siboy. Ilk savodini ovul maktabida chiqargan, keyinchalik tog'asi Elmurod qo'lida ilm olgan.
Ajiniyoz Xivada o'qishni davom ettirdi: Sherg'ozixon va Qutlimurod inoq madrasalarida tahsil ko'rdi. Qutlimurod inoq madrasasidagi yozuvda uning bu yerda 1840–1845-yillarda o'qigani qayd etilgan. U arab, fors, turkman, eski o'zbek tillarini bilgan, Alisher Navoiy, Hofiz, Sa'diy, Mahtumquli she'riyatidan ta'sirlangan.
Madrasani tugatgach, Ajiniyoz yillar davomida qozoq, no'g'ay va boshqa yurtlarda yurib, ijodini davom ettirdi. Yoshligidayoq she'rlari bilan nom chiqargan, ayni paytda musiqachi va notiq sifatida ham tanilgan. «Bozatau» uchun kuyni ham o'zi bastalagan, bu kuy hozir ham qoraqalpoq xalq qo'shig'i sifatida kuylanadi.
Merosidan taxminan yuzga yaqin she'r va doston saqlangan. Ularda ijtimoiy adolatsizlik, vatan va xalq qayg'usi, yoshlikni ilmga chorlash, muhabbat va go'zallik mavzulari uchraydi. «Qiz Mengesh bilan aytishuv» kabi aytishuvlar, «Bo'lmasa» singari lirik she'rlar ham shular qatorida.
Ajiniyoz 1878-yilda vafot etgan; maqbarasi Mo'ynoq tumanidadir. Nukusdagi pedagogika instituti uning nomini olgan, shaharda shoirga haykal qo'yilgan. Tavalludining 200 yilligi 2024-yil 16-iyuldagi prezident qarori bilan keng nishonlandi: tanlangan asarlar to'plami chop etildi, "Ajiniyoz" badiiy filmi suratga olinib, institutda shoir muzeyi ochildi.
Ta'lim
- Shergʻozixon madrasasi (Xiva)Madrasa · Xiva
Hayot yo'li
- 1824Tug'ilish
Qamish bug'at ovulida (hozirgi Mo'ynoq tumani) tug'ilgan.
- BolalikDastlabki ta'lim
Ovul maktabida o'qigan, tog'asi Elmurod qo'lida ilm olgan.
- 1840–1845Xivada tahsil
Sherg'ozixon va Qutlimurod inoq madrasalarida o'qigan.
- 1858–1859Qo'ng'irot qo'zg'oloni
Xiva xonligiga qarshi qo'zg'olon voqealari keyinchalik «Bozatau» dostonining mavzusi bo'ldi.
- Madrasadan keyinSafarlar va ijod
Qozoq, no'g'ay va boshqa yurtlarda yashab, she'r yozishni davom ettirgan.
- 1878Vafot
Vafot etgan, maqbarasi Mo'ynoq tumanida.
- 1999175 yillik
Tavalludining 175 yilligi O'zbekistonda keng nishonlangan.
- 2024200 yillik
2024-yil 16-iyuldagi prezident qaroriga ko'ra tavalludining 200 yilligi keng nishonlandi.
Asarlar
- «Bozatau»
doston
- «Qiz Mengesh bilan aytishuv»
aytishuv
- «Bo'lmasa»
she'r