Alitegin ibn Husayn (Qoraxoniy)
Qoraxoniylar sulolasidan Movarounnahr ilikxoni; 1020-yillarda Buxoro va Samarqand hududini boshqargan, G'aznaviylar bilan kurashgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Vafot etgan sana:
- 1034
Biografiya
Alitegin Qoraxoniylar sulolasining sharqiy tarmog'idan chiqqan. O'zbekcha manbalarda uning otasi Husayn deb ko'rsatiladi, Iranika entsiklopediyasida esa Ali ibn Hasan (Horun Bug'raxon) deb yoziladi. Tug'ilgan yili noma'lum.
U 999–1012-yillarda Somoniylar davlatining tugatilishi va Movarounnahrning bosib olinishida qatnashgan. Nasr ibn Ali vafotidan (1013) so'ng taxt uchun kurash boshlangach, arslonxonlardan Muhammad ibn Ali uni asirga olgan. Taxminan 1020–1025 yillarda asirlikdan qochib, Buxoroni qo'lga kiritgan va saljuqiy Arslon ibn Saljuq bilan ittifoq tuzgan.
Ilikxon Mansur ibn Ali unga qarshi qo'shin tortgan, lekin mag'lub bo'lgan; shundan keyin Alitegin Samarqand, Buxoro va Qashqadaryo vodiysi ustidan hukmdor bo'lgan. 1025-yilda Mahmud G'aznaviy va Sharqiy Turkistondagi qoraxoniy Qodirxon Yusuf unga qarshi ittifoq tuzib, Samarqand yaqinida to'qnashgan; Alitegin cho'lga chekingan, xotini va qizi asirga tushgan. G'aznaviy asl maqsadi uni kuchsizlantirish bo'lgani uchun tez orada Movarounnahrni tark etgan, Alitegin mulkini qaytarib olgan.
1032-yilda Xorazmshoh Oltuntosh G'aznaviy sultoni Mas'ud topshirig'i bilan Buxoroga hujum qilgan; Dabusiya yaqinidagi jangda Oltuntosh yaralanib vafot etgan va Xorazm qo'shini sulh tuzib qaytgan. Alitegin 1034-yilda vafot etgan (ziyouz.uz maqolasida 1035). Uning hukmronligi haqida ma'lumotlar asosan raqib G'aznaviylar tomonidan yozilgan manbalarga tayanadi.
Hayot yo'li
- 999–1012Somoniylarga qarshi kurash
Movarounnahrning bosib olinishida qatnashgan.
- 1013 dan keyinAsirlik
Taxt kurashida Muhammad ibn Ali qo'liga tushgan.
- taxm. 1020–1025Buxoroni egallagan
Asirlikdan qochib, saljuqiy Arslon ibn Saljuq bilan ittifoq tuzgan.
- 1025G'aznaviylar bilan to'qnashuv
Mahmud G'aznaviy va Qodirxon Yusuf ittifoqi Samarqand yaqinida unga qarshi chiqqan.
- 1032Dabusiya jangi
Oltuntosh hujumi qaytarilgan.
- 1034Vafot etgan
Hukmronligi 1034-yilgacha davom etgan.