Алитегин ибн Ҳусайн (Қорахоний)
Қорахонийлар сулоласидан Мовароуннаҳр иликхони; 1020-йилларда Бухоро ва Самарқанд ҳудудини бошқарган, Ғазнавийлар билан курашган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Вафот этган сана:
- 1034
Биография
Алитегин Қорахонийлар сулоласининг шарқий тармоғидан чиққан. Ўзбекча манбаларда унинг отаси Ҳусайн деб кўрсатилади, Ираника энтсиклопедиясида эса Али ибн Ҳасан (Ҳорун Буғрахон) деб ёзилади. Туғилган йили номаълум.
У 999–1012-йилларда Сомонийлар давлатининг тугатилиши ва Мовароуннаҳрнинг босиб олинишида қатнашган. Наср ибн Али вафотидан (1013) сўнг тахт учун кураш бошлангач, арслонхонлардан Муҳаммад ибн Али уни асирга олган. Тахминан 1020–1025 йилларда асирликдан қочиб, Бухорони қўлга киритган ва салжуқий Арслон ибн Салжуқ билан иттифоқ тузган.
Иликхон Мансур ибн Али унга қарши қўшин тортган, лекин мағлуб бўлган; шундан кейин Алитегин Самарқанд, Бухоро ва Қашқадарё водийси устидан ҳукмдор бўлган. 1025-йилда Маҳмуд Ғазнавий ва Шарқий Туркистондаги қорахоний Қодирхон Юсуф унга қарши иттифоқ тузиб, Самарқанд яқинида тўқнашган; Алитегин чўлга чекинган, хотини ва қизи асирга тушган. Ғазнавий асл мақсади уни кучсизлантириш бўлгани учун тез орада Мовароуннаҳрни тарк этган, Алитегин мулкини қайтариб олган.
1032-йилда Хоразмшоҳ Олтунтош Ғазнавий султони Масъуд топшириғи билан Бухорога ҳужум қилган; Дабусия яқинидаги жангда Олтунтош яраланиб вафот этган ва Хоразм қўшини сулҳ тузиб қайтган. Алитегин 1034-йилда вафот этган (ziyouz.uz мақоласида 1035). Унинг ҳукмронлиги ҳақида маълумотлар асосан рақиб Ғазнавийлар томонидан ёзилган манбаларга таянади.
Ҳаёт йўли
- 999–1012Сомонийларга қарши кураш
Мовароуннаҳрнинг босиб олинишида қатнашган.
- 1013 дан кейинАсирлик
Тахт курашида Муҳаммад ибн Али қўлига тушган.
- тахм. 1020–1025Бухорони эгаллаган
Асирликдан қочиб, салжуқий Арслон ибн Салжуқ билан иттифоқ тузган.
- 1025Ғазнавийлар билан тўқнашув
Маҳмуд Ғазнавий ва Қодирхон Юсуф иттифоқи Самарқанд яқинида унга қарши чиққан.
- 1032Дабусия жанги
Олтунтош ҳужуми қайтарилган.
- 1034Вафот этган
Ҳукмронлиги 1034-йилгача давом этган.