Biografiya
Bonu — taxallus; shoiraning asl ismi Samar Bonu Sirojiddin qizi. U 1837-yilda O'shda tug'ilgan, umrining oxirini Andijon yaqinidagi Mingtepa qishlog'ida o'tkazib, 1891-yilda shu yerda vafot etgan. O'zbek adabiyotida u shoira va ma'rifatparvar sifatida eslanadi.
Bonu Farg'ona vodiysining mashhur shoiri Huvaydoning chevarasi hisoblanadi. «Meros dedim bobomlardin» masnaviysida u she'riy iste'dodini ota-bobolaridan meros deb bilganini yozadi va Hofiz, Navoiy, Shams Tabriziy, Ahmad Yassaviy hamda bobosi Huvaydo nomlarini tilga oladi. Ularning asarlariga tajnis va tatabbu'lar bitgan.
Hali o'n to'qqiz yoshida u yolg'iz qoldi. «Bonu g'arib» she'rida shu judolikni shaxsiy dard sifatida emas, o'zi kabi ayollar taqdiri va zamonasidagi adolatsizlik bilan bog'lab ifodalagan. Lirikasida Layli, Shirin, Uzro kabi mumtoz obrazlar bilan dardlashadi («Yor jabr etdi» va boshqalar).
Muhabbat mavzusidagi g'azallari tor shaxsiy tuyg'u doirasidan chiqib, ijtimoiy mazmun kasb etgan. Uning ijodida shaxs va zamon, ayollar qismati asosiy o'rinda turadi; o'z erk yo'lining to'g'riligiga ishongan, shu yo'lda sobit qolgan. Bu ruh «Falak ozoridan ming dod» va «Hech qaysi inson ham» she'rlarida ham, shuningdek «Dilda dardim kim bilur?» hamda «Benavolar»da ham sezilib turadi.
Bonu o'z she'rlarini yig'ib devon tuzgan. Uning hayoti va ijodi haqidagi ma'lumotlar O'zbekiston milliy ensiklopediyasida hamda T. Jalolovning «O'zbek shoiralari» (1980) kitobida keltirilgan.
Hayot yo'li
- 1837Tug'ilishi
O'shda dunyoga kelgan.
- 1856Beva qolishi
Taxminan o'n to'qqiz yoshida erini yo'qotgan; bu ayriliq she'rlarida muhim o'rin tutadi.
- 1891Vafoti
Andijon yaqinidagi Mingtepa qishlog'ida vafot etgan.
Asarlar
- Meros dedim bobomlardin
- Bonu g'arib
- Yor jabr etdi
- Falak ozoridan ming dod
- Hech qaysi inson ham
- Dilda dardim kim bilur?
- Benavolar