Биография
Бону — тахаллус; шоиранинг асл исми Самар Бону Сирожиддин қизи. У 1837-йилда Ўшда туғилган, умрининг охирини Андижон яқинидаги Мингтепа қишлоғида ўтказиб, 1891-йилда шу ерда вафот этган. Ўзбек адабиётида у шоира ва маърифатпарвар сифатида эсланади.
Бону Фарғона водийсининг машҳур шоири Ҳувайдонинг чевараси ҳисобланади. «Мерос дедим бобомлардин» маснавийсида у шеърий истеъдодини ота-боболаридан мерос деб билганини ёзади ва Ҳофиз, Навоий, Шамс Табризий, Аҳмад Яссавий ҳамда бобоси Ҳувайдо номларини тилга олади. Уларнинг асарларига тажнис ва татаббуълар битган.
Ҳали ўн тўққиз ёшида у ёлғиз қолди. «Бону ғариб» шеърида шу жудоликни шахсий дард сифатида эмас, ўзи каби аёллар тақдири ва замонасидаги адолатсизлик билан боғлаб ифодалаган. Лирикасида Лайли, Ширин, Узро каби мумтоз образлар билан дардлашади («Ёр жабр этди» ва бошқалар).
Муҳаббат мавзусидаги ғазаллари тор шахсий туйғу доирасидан чиқиб, ижтимоий мазмун касб этган. Унинг ижодида шахс ва замон, аёллар қисмати асосий ўринда туради; ўз эрк йўлининг тўғрилигига ишонган, шу йўлда собит қолган. Бу руҳ «Фалак озоридан минг дод» ва «Ҳеч қайси инсон ҳам» шеърларида ҳам, шунингдек «Дилда дардим ким билур?» ҳамда «Бенаволар»да ҳам сезилиб туради.
Бону ўз шеърларини йиғиб девон тузган. Унинг ҳаёти ва ижоди ҳақидаги маълумотлар Ўзбекистон миллий энсиклопедиясида ҳамда Т. Жалоловнинг «Ўзбек шоиралари» (1980) китобида келтирилган.
Ҳаёт йўли
- 1837Туғилиши
Ўшда дунёга келган.
- 1856Бева қолиши
Тахминан ўн тўққиз ёшида эрини йўқотган; бу айрилиқ шеърларида муҳим ўрин тутади.
- 1891Вафоти
Андижон яқинидаги Мингтепа қишлоғида вафот этган.
Асарлар
- Мерос дедим бобомлардин
- Бону ғариб
- Ёр жабр этди
- Фалак озоридан минг дод
- Ҳеч қайси инсон ҳам
- Дилда дардим ким билур?
- Бенаволар