Chustiy

Chustiy — shoirning adabiy taxallusi, uning haqiqiy ismi Nabixon (Nabixo'ja) Nurillaxo'ja o'g'li Xo'jayev. U 1904-yil 20-fevralda Namangan viloyatidagi Chust shahrida hunarmand oilasida tug'ilgan, taxallusini tug'ilgan shahri nomidan olgan. Otasining ismi Nurillaxo'ja edi.

Yoshligida Chust va Qo'qondagi eski maktab va madrasalarda o'qigan. She'r yozishni 18–20 yoshlarda boshlagan. 1930–1939-yillarda jamoa xo'jaliklari va jamoat tashkilotlarida mas'ul lavozimlarda ishlagan. Alisher Navoiy tavalludining 500 yilligiga tayyorgarlik munosabati bilan Toshkentga ishga chaqirilgan: 1939–1941-yillarda Muqimiy nomidagi musiqali teatrda adabiy xodim, 1941–1942-yillarda direktor bo'lgan. 1942–1944-yillarda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining adabiyot fondi direktori, keyinchalik nashriyotlarda tarjimon, 1959–1968-yillarda O'zbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot institutida ilmiy xodim bo'lgan.

Chustiy butun umrida yigirmataga yaqin she'riy to'plam chop ettirgan. U asosan mumtoz she'riyat yo'lida ijod qilib, g'azal, muxammas, musaddas, murabba', ruboiy, tuyuq va masnaviylar yozgan, Navoiy, Fuzuliy, Nodira, Furqat g'azallariga taxmislar bog'lagan. Ayniqsa Ikkinchi jahon urushi yillarida faol bo'lgan; vatanparvarlik va qahramonlik mavzusidagi «Qo'zg'ol», «Shamshir», «Lolazor» to'plamlari va «Zafarnoma» dostoni shu davrga yaqin yillarda yaratilgan. «Gul mavsumi», «G'azallar», «Hayot zavqi» kabi to'plamlari, «Kiyiknoma», «Bog'i Eram» dostonlari ham nashr etilgan.

Chustiy qo'shiqchi shoir sifatida ham tanilgan: uning o'nlab g'azallari 1930-yillardayoq gramplastinkalarga yozilgan, ishqiy va axloqiy mavzudagi g'azal va muxammaslari ko'plab xonandalar tomonidan kuylanib kelinadi. U dramaturg sifatida «Davron ota» (K. Yashin va S. Abdulla bilan), «Qo'chqor Turdiyev» (S. Abdulla bilan), «Qasos» (A. Umariy va Tuyg'un bilan), «Qurbon Umarov» kabi sahna asarlarida ishtirok etgan.

Chustiy tarjimon sifatida Sa'diy, Hofiz, Xusrav Dehlaviy, Sobir Termiziy va boshqa fors-tojik shoirlarining asarlarini o'zbek tiliga o'girgan; Alisher Navoiy asarlari tilining to'rt jildli izohli lug'atini tuzishda ham qatnashgan.

Shoir 1983-yil 13-avgustda vafot etgan. Vafotidan keyin «Yod eting kamtarin Chustiyni ham» (1984), «Hayotnoma» (1988), «Sadoqat gullari» (1992), «Ko'ngil tilagi» (1994) va «Ko'rguncha xayr endi» (2004) kitoblari nashr etilgan. Toshkent, Chust, Qo'qon va Namangandagi ko'cha, maktab, kutubxona, kinoteatr va jamoa xo'jaliklari uning nomi bilan atalgan; 2004-yilda shoirning 100 yilligi nishonlangan.