Чустий

Чустий — шоирнинг адабий тахаллуси, унинг ҳақиқий исми Набихон (Набихўжа) Нуриллахўжа ўғли Хўжаев. У 1904-йил 20-февралда Наманган вилоятидаги Чуст шаҳрида ҳунарманд оиласида туғилган, тахаллусини туғилган шаҳри номидан олган. Отасининг исми Нуриллахўжа эди.

Ёшлигида Чуст ва Қўқондаги эски мактаб ва мадрасаларда ўқиган. Шеър ёзишни 18–20 ёшларда бошлаган. 1930–1939-йилларда жамоа хўжаликлари ва жамоат ташкилотларида масъул лавозимларда ишлаган. Алишер Навоий таваллудининг 500 йиллигига тайёргарлик муносабати билан Тошкентга ишга чақирилган: 1939–1941-йилларда Муқимий номидаги мусиқали театрда адабий ходим, 1941–1942-йилларда директор бўлган. 1942–1944-йилларда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг адабиёт фонди директори, кейинчалик нашриётларда таржимон, 1959–1968-йилларда Ўзбекистон Фанлар академиясининг Тил ва адабиёт институтида илмий ходим бўлган.

Чустий бутун умрида йигирматага яқин шеърий тўплам чоп эттирган. У асосан мумтоз шеърият йўлида ижод қилиб, ғазал, мухаммас, мусаддас, мурабба', рубоий, туюқ ва маснавийлар ёзган, Навоий, Фузулий, Нодира, Фурқат ғазалларига тахмислар боғлаган. Айниқса Иккинчи жаҳон уруши йилларида фаол бўлган; ватанпарварлик ва қаҳрамонлик мавзусидаги «Қўзғол», «Шамшир», «Лолазор» тўпламлари ва «Зафарнома» достони шу даврга яқин йилларда яратилган. «Гул мавсуми», «Ғазаллар», «Ҳаёт завқи» каби тўпламлари, «Кийикнома», «Боғи Эрам» достонлари ҳам нашр этилган.

Чустий қўшиқчи шоир сифатида ҳам танилган: унинг ўнлаб ғазаллари 1930-йиллардаёқ грампластинкаларга ёзилган, ишқий ва ахлоқий мавзудаги ғазал ва мухаммаслари кўплаб хонандалар томонидан куйланиб келинади. У драматург сифатида «Даврон ота» (К. Яшин ва С. Абдулла билан), «Қўчқор Турдиев» (С. Абдулла билан), «Қасос» (А. Умарий ва Туйғун билан), «Қурбон Умаров» каби саҳна асарларида иштирок этган.

Чустий таржимон сифатида Саъдий, Ҳофиз, Хусрав Деҳлавий, Собир Термизий ва бошқа форс-тожик шоирларининг асарларини ўзбек тилига ўгирган; Алишер Навоий асарлари тилининг тўрт жилдли изоҳли луғатини тузишда ҳам қатнашган.

Шоир 1983-йил 13-августда вафот этган. Вафотидан кейин «Ёд этинг камтарин Чустийни ҳам» (1984), «Ҳаётнома» (1988), «Садоқат гуллари» (1992), «Кўнгил тилаги» (1994) ва «Кўргунча хайр энди» (2004) китоблари нашр этилган. Тошкент, Чуст, Қўқон ва Намангандаги кўча, мактаб, кутубхона, кинотеатр ва жамоа хўжаликлари унинг номи билан аталган; 2004-йилда шоирнинг 100 йиллиги нишонланган.