Biografiya
Fazliy Namangoniy (asl ismi Abdulkarim) — XVIII asr oxiri – XIX asr boshlarida Namanganda yashab, Qo'qon xonligi saroyida ijod qilgan shoir va adabiyotshunos. Adabiyot tarixida u, birinchi navbatda, Umarxon topshirig'i bilan tuzilgan «Majmuai shoiron» tazkirasi va xon hukmronligini she'rda yoritgan «Umarnoma» dostoni muallifi sifatida tanilgan.
Tug'ilgan yili ma'lum emas. XIX asr boshlarida Turaqo'rg'on va Namanganda turli lavozimlarda ishlagan, Umarxon hukmronligi yillarida (1810–1822) Qo'qonga kelgan. She'riy iste'dodi bois xonning e'tiborini qozonib, tez orada saroy shoirlari boshlig'i bo'lgan va «malik ush-shuaro» (shoirlar maliki) nomini olgan.
«Umarnoma»da Fazliy xonning hayoti, harbiy yurishlari va hukmronlik davri voqealarini she'riy yo'l bilan bayon etgan. Manbalarda asar fors tilida yozilgani, qirq ikki bobdan va taxminan besh ming baytdan iboratligi, Hotifiyning «Temurnoma»siga ergashib yaratilgani aytiladi.
Xon topshirig'iga ko'ra tuzilgan «Majmuai shoiron» (1821) o'zbek adabiyotshunosligida she'riy yo'l bilan yozilgan dastlabki tazkira hisoblanadi. Unda XIX asr boshidagi Qo'qon adabiy muhitining yuzdan ortiq vakili haqida ma'lumot va ularning asarlaridan namunalar bor; shuningdek, Fazliyning o'z qasida va g'azallari hamda shoira Mahzuna bilan mushoirasi ham kiritilgan. Asar qo'lyozma va toshbosma nusxalarda keng tarqalgan; to'liq qo'lyozmalari Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.
Fazliy devon tuzgani ma'lum, biroq u topilmagan; o'zbek va tojik (fors) tillaridagi g'azal, masnaviy, muxammas, ruboiy va tuyuqlari turli majmua va bayozlarda uchraydi. Ingliz tilidagi ma'lumotlarda uning Yusuf va Zulayho, Muso qissalariga bag'ishlangan qisqa dostonlari ham tilga olinadi. Umarxon vafotidan (1822) keyin Namanganga qaytib, shu yerda vafot etgan; vafot yili aniq emas.
Hayot yo'li
- XVIII asr oxiriTug'ilish
Namanganda tug'ilgan; aniq yili noma'lum.
- XIX asr boshiMansablar
Turaqo'rg'on va Namanganda turli lavozimlarda ishlagan.
- 1810–1822Qo'qon saroyida
Umarxon davrida saroy shoirlari boshlig'i, «malik ush-shuaro».
- 1821«Majmuai shoiron»
Xon topshirig'i bilan tazkira tuzdi.
- 1822 yildan keyinVafot
Umarxon vafotidan so'ng Namanganga qaytib, shu yerda vafot etgan.
Asarlar
- «Umarnoma»
Doston
- «Majmuai shoiron» (1821)
Tazkira