Биография
Фазлий Намангоний (асл исми Абдулкарим) — XVIII аср охири – XIX аср бошларида Наманганда яшаб, Қўқон хонлиги саройида ижод қилган шоир ва адабиётшунос. Адабиёт тарихида у, биринчи навбатда, Умархон топшириғи билан тузилган «Мажмуаи шоирон» тазкираси ва хон ҳукмронлигини шеърда ёритган «Умарнома» достони муаллифи сифатида танилган.
Туғилган йили маълум эмас. XIX аср бошларида Турақўрғон ва Наманганда турли лавозимларда ишлаган, Умархон ҳукмронлиги йилларида (1810–1822) Қўқонга келган. Шеърий истеъдоди боис хоннинг эътиборини қозониб, тез орада сарой шоирлари бошлиғи бўлган ва «малик уш-шуаро» (шоирлар малики) номини олган.
«Умарнома»да Фазлий хоннинг ҳаёти, ҳарбий юришлари ва ҳукмронлик даври воқеаларини шеърий йўл билан баён этган. Манбаларда асар форс тилида ёзилгани, қирқ икки бобдан ва тахминан беш минг байтдан иборатлиги, Ҳотифийнинг «Темурнома»сига эргашиб яратилгани айтилади.
Хон топшириғига кўра тузилган «Мажмуаи шоирон» (1821) ўзбек адабиётшунослигида шеърий йўл билан ёзилган дастлабки тазкира ҳисобланади. Унда XIX аср бошидаги Қўқон адабий муҳитининг юздан ортиқ вакили ҳақида маълумот ва уларнинг асарларидан намуналар бор; шунингдек, Фазлийнинг ўз қасида ва ғазаллари ҳамда шоира Маҳзуна билан мушоираси ҳам киритилган. Асар қўлёзма ва тошбосма нусхаларда кенг тарқалган; тўлиқ қўлёзмалари Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институтида сақланади.
Фазлий девон тузгани маълум, бироқ у топилмаган; ўзбек ва тожик (форс) тилларидаги ғазал, маснавий, мухаммас, рубоий ва туюқлари турли мажмуа ва баёзларда учрайди. Инглиз тилидаги маълумотларда унинг Юсуф ва Зулайҳо, Мусо қиссаларига бағишланган қисқа достонлари ҳам тилга олинади. Умархон вафотидан (1822) кейин Наманганга қайтиб, шу ерда вафот этган; вафот йили аниқ эмас.
Ҳаёт йўли
- XVIII аср охириТуғилиш
Наманганда туғилган; аниқ йили номаълум.
- XIX аср бошиМансаблар
Турақўрғон ва Наманганда турли лавозимларда ишлаган.
- 1810–1822Қўқон саройида
Умархон даврида сарой шоирлари бошлиғи, «малик уш-шуаро».
- 1821«Мажмуаи шоирон»
Хон топшириғи билан тазкира тузди.
- 1822 йилдан кейинВафот
Умархон вафотидан сўнг Наманганга қайтиб, шу ерда вафот этган.
Асарлар
- «Умарнома»
Достон
- «Мажмуаи шоирон» (1821)
Тазкира