Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Galina Matviyevskaya
Tuzatish taklif qilish

Galina Matviyevskaya

Tarixchi-matematik va sharqshunos, O'zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi: o'rta asr Sharq olimlari — al-Xorazmiy, Beruniy, Ulug'bek haqidagi asarlar muallifi, keyingi yillarda Orenburg o'lkashunosi.

Faoliyat:
Olima, Yozuvchi, Tarixchi, Sharqshunos
Tug'ilgan:
13 iyul 1930(94 yosh) ♋ — 30 yanvar 2025
Otasi:
Pavel Matviyevskiy
  • Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti

Biografiya

Galina Pavlovna Matviyevskaya 1930-yil 13-iyulda Dnepropetrovskda tug'ilgan, bolaligi Xarkovda o'tgan, urush boshlanganda esa onasi bilan Orenburgga ko'chib kelib, maktabni oltin medal bilan bitirgan. Otasi Pavel Matviyevskiy tarixchi va Orenburg o'lkashunosi bo'lgan. 1948-yilda u Leningrad davlat universitetining matematika-mexanika fakultetiga o'qishga kirib, 1954-yilda uni tamomlagan.

Universitetdan so'ng SSSR Fanlar akademiyasi Tabiiyotshunoslik va texnika tarixi institutining Leningrad bo'limida aspiranturada o'qigan va Leonard Eylerning sonlar nazariyasiga oid nashr etilmagan qo'lyozmalarini o'rgangan. Nomzodlik dissertatsiyasini 1959-yilda himoya qilgan. Shu yili Toshkentga ko'chib, O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining Matematika institutida ish boshlagan; 1980–1985-yillarda algebra va matematik tahlil bo'limini boshqargan, 1994-yilgacha esa bosh ilmiy xodim bo'lgan.

Uning asosiy tadqiqot sohasi o'rta asrlarda Yaqin va O'rta Sharqda matematika hamda matematik astronomiya tarixi bo'lgan. Buning uchun arab yozuvini o'zlashtirib, qo'lyozmalarni asl nusxada o'qigan. Birinchi monografiyasi «O'rta asrlarda Yaqin va O'rta Sharqda sonlar haqidagi ta'limot» 1967-yilda Toshkentda chiqqan; doktorlik dissertatsiyasini 1968-yilda himoya qilgan (ilmiy maslahatchisi akademik S. X. Sirojiddinov edi). Keyinchalik Abu Rayhon Beruniy, al-Xorazmiy, Ulug'bek va Abdurahmon as-Sufiy haqida kitoblar yozgan, Boris Rozenfeld bilan birgalikda «O'rta asr musulmon matematiklari va astronomlari hamda ularning asarlari» ma'lumotnomasini (1983) tuzgan. Rene Dekart, Pyer Ramus va Albrext Dyurer haqida ham alohida kitoblar bag'ishlagan.

Matviyevskayaning xizmatlari O'zbekistonda e'tirof etilgan: 1974-yilda Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotiga, 1980-yilda O'zbekiston SSR fan arbobi unvoniga sazovor bo'lgan. 1984-yilda O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi, 2000-yilda esa O'zbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi etib saylangan. U Xalqaro fan tarixi akademiyasining haqiqiy a'zosi ham bo'lgan.

1994-yilda Matviyevskaya Orenburgga ko'chib, Orenburg pedagogika universitetida professor bo'lgan. U yerda o'lka tarixi va ilmiy tarjimai hollar bilan shug'ullangan: «P. I. Richkovning hayoti va faoliyati» ko'p jildli asarini nashrga tayyorlagan, Vladimir Dal va Yakov Xanikov haqida kitoblar yozgan. U Rossiya Yozuvchilar uyushmasiga a'zo bo'lgan; mukofotlari orasida «Orenburg lirasi» va butunrossiya «Kapitanskaya dochka» adabiy mukofotlari bor. 2025-yil 30-yanvarda Orenburgda 94 yoshida vafot etgan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1930
    Tug'ilishi

    Dnepropetrovskda tug'ilgan; bolaligi Xarkovda, maktab yillari Orenburgda o'tgan.

  2. 1948–1954
    Leningrad universiteti

    Leningrad davlat universitetining matematika-mexanika fakultetida o'qigan.

  3. 1954–1959
    Leningradda aspirantura

    SSSR FA Tabiiyotshunoslik va texnika tarixi institutining Leningrad bo'limida Eylerning sonlar nazariyasiga oid nashr etilmagan qo'lyozmalari ustida ishlagan.

  4. 1959
    Toshkentga ko'chishi

    Nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, O'zbekiston SSR FA Matematika institutida ishlay boshlagan.

  5. 1967
    Birinchi monografiya

    «O'rta asrlarda Yaqin va O'rta Sharqda sonlar haqidagi ta'limot» kitobi chiqqan.

  6. 1968
    Doktorlik dissertatsiyasi

    Fizika-matematika fanlari doktori darajasi uchun dissertatsiyasini himoya qilgan.

  7. 1974
    Beruniy nomidagi mukofot

    Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

  8. 1980
    Fan arbobi

    O'zbekiston SSR fan arbobi unvonini olgan; 1985-yilgacha algebra va matematik tahlil bo'limini boshqargan.

  9. 1983
    Musulmon olimlari ma'lumotnomasi

    B. A. Rozenfeld bilan birgalikda o'rta asr musulmon matematiklari va astronomlari haqida uch kitobli ma'lumotnoma nashr etgan.

  10. 1984
    Muxbir a'zo

    O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan.

  11. 1994
    Orenburgga ko'chishi

    Orenburg pedagogika universitetida professor bo'lgan va o'lka tarixi bilan shug'ullangan.

  12. 2000
    Akademik

    O'zbekiston Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi etib saylangan.

  13. 2025
    Vafoti

    30-yanvarda Orenburgda vafot etgan.

Asarlari

  • «O'rta asrlarda Yaqin va O'rta Sharqda sonlar haqidagi ta'limot» (1967)
    Monografiya

    O'rta asr Sharq matematikasida son tushunchasining rivoji haqidagi birinchi kitobi; Toshkentda chiqqan.

  • «XVII asrgacha Yevropada sonlar haqidagi ta'limotning rivoji» (1971)
    Monografiya

    Mavzuning davomi: Sharqning arifmetik bilimlari Yevropa matematikasiga qanday kirib borgani.

  • «Rene Dekart» (1976)
    Ilmiy tarjimai hol

    «Nauka» nashriyotining «Ilmiy-biografik adabiyot» turkumida chiqqan.

  • «Abu Rayhon Beruniy va uning matematik asarlari» (1978)
    Qo'llanma

    S. X. Sirojiddinov bilan birgalikda maktab o'quvchilari va talabalar uchun yozilgan.

  • «O'rta asr musulmon matematiklari va astronomlari hamda ularning asarlari (VIII–XVII asrlar)» (1983)
    Ma'lumotnoma

    B. A. Rozenfeld bilan birgalikda tuzilgan uch kitobli ma'lumotnoma.

  • «Al-Xorazmiy — o'rta asrning ko'zga ko'ringan matematigi va astronomi» (1983)
    Qo'llanma

    S. X. Sirojiddinov bilan birgalikda al-Xorazmiy yubileyi munosabati bilan yozilgan.

  • «Albrext Dyurer — olim. 1471–1528» (1987)
    Ilmiy tarjimai hol

    Dyurerning matematik ishlari haqidagi kitob.

  • «Trigonometriya tarixi ocherklari» (1990)
    Monografiya

    Trigonometriyaning qadimgi Yunonistondan so'nggi o'rta asrlargacha rivoji.

  • «Ulug'bek. 1394–1449» (1997)
    Ilmiy tarjimai hol

    Z. K. Sokolovskaya bilan birgalikda yozilgan.

  • «Abdurahmon as-Sufiy» (1999)
    Ilmiy tarjimai hol

    X asrda yashagan astronom haqidagi kitob.

  • «P. I. Richkovning hayoti va faoliyati» (2008)
    Ko'p jildli nashr

    XVIII asr orenburglik tarixchi va geograf haqida to'rt jild; tuzuvchi va muallif (2008–2012-yillarda chiqqan).

Galina Matviyevskaya (1930–2025) — Olima | Shaxs.uz