Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Галина Матвиевская
Тузатиш таклиф қилиш

Галина Матвиевская

Тарихчи-математик ва шарқшунос, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги: ўрта аср Шарқ олимлари — ал-Хоразмий, Беруний, Улуғбек ҳақидаги асарлар муаллифи, кейинги йилларда Оренбург ўлкашуноси.

Фаолият:
Олима, Ёзувчи, Тарихчи, Шарқшунос
Туғилган:
13 июл 1930(94 ёш) ♋ — 30 январ 2025
Отаси:
Павел Матвиевский
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти

Биография

Галина Павловна Матвиевская 1930-йил 13-июлда Днепропетровскда туғилган, болалиги Харковда ўтган, уруш бошланганда эса онаси билан Оренбургга кўчиб келиб, мактабни олтин медал билан битирган. Отаси Павел Матвиевский тарихчи ва Оренбург ўлкашуноси бўлган. 1948-йилда у Ленинград давлат университетининг математика-механика факултетига ўқишга кириб, 1954-йилда уни тамомлаган.

Университетдан сўнг СССР Фанлар академияси Табииётшунослик ва техника тарихи институтининг Ленинград бўлимида аспирантурада ўқиган ва Леонард Эйлернинг сонлар назариясига оид нашр этилмаган қўлёзмаларини ўрганган. Номзодлик диссертациясини 1959-йилда ҳимоя қилган. Шу йили Тошкентга кўчиб, Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг Математика институтида иш бошлаган; 1980–1985-йилларда алгебра ва математик таҳлил бўлимини бошқарган, 1994-йилгача эса бош илмий ходим бўлган.

Унинг асосий тадқиқот соҳаси ўрта асрларда Яқин ва Ўрта Шарқда математика ҳамда математик астрономия тарихи бўлган. Бунинг учун араб ёзувини ўзлаштириб, қўлёзмаларни асл нусхада ўқиган. Биринчи монографияси «Ўрта асрларда Яқин ва Ўрта Шарқда сонлар ҳақидаги таълимот» 1967-йилда Тошкентда чиққан; докторлик диссертациясини 1968-йилда ҳимоя қилган (илмий маслаҳатчиси академик С. Х. Сирожиддинов эди). Кейинчалик Абу Райҳон Беруний, ал-Хоразмий, Улуғбек ва Абдураҳмон ас-Суфий ҳақида китоблар ёзган, Борис Розенфелд билан биргаликда «Ўрта аср мусулмон математиклари ва астрономлари ҳамда уларнинг асарлари» маълумотномасини (1983) тузган. Рене Декарт, Пер Рамус ва Албрехт Дюрер ҳақида ҳам алоҳида китоблар бағишлаган.

Матвиевскаянинг хизматлари Ўзбекистонда эътироф этилган: 1974-йилда Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотига, 1980-йилда Ўзбекистон ССР фан арбоби унвонига сазовор бўлган. 1984-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, 2000-йилда эса Ўзбекистон Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган. У Халқаро фан тарихи академиясининг ҳақиқий аъзоси ҳам бўлган.

1994-йилда Матвиевская Оренбургга кўчиб, Оренбург педагогика университетида профессор бўлган. У ерда ўлка тарихи ва илмий таржимаи ҳоллар билан шуғулланган: «П. И. Ричковнинг ҳаёти ва фаолияти» кўп жилдли асарини нашрга тайёрлаган, Владимир Дал ва Яков Хаников ҳақида китоблар ёзган. У Россия Ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлган; мукофотлари орасида «Оренбург лираси» ва бутунроссия «Капитанская дочка» адабий мукофотлари бор. 2025-йил 30-январда Оренбургда 94 ёшида вафот этган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1930
    Туғилиши

    Днепропетровскда туғилган; болалиги Харковда, мактаб йиллари Оренбургда ўтган.

  2. 1948–1954
    Ленинград университети

    Ленинград давлат университетининг математика-механика факултетида ўқиган.

  3. 1954–1959
    Ленинградда аспирантура

    СССР ФА Табииётшунослик ва техника тарихи институтининг Ленинград бўлимида Эйлернинг сонлар назариясига оид нашр этилмаган қўлёзмалари устида ишлаган.

  4. 1959
    Тошкентга кўчиши

    Номзодлик диссертациясини ҳимоя қилиб, Ўзбекистон ССР ФА Математика институтида ишлай бошлаган.

  5. 1967
    Биринчи монография

    «Ўрта асрларда Яқин ва Ўрта Шарқда сонлар ҳақидаги таълимот» китоби чиққан.

  6. 1968
    Докторлик диссертацияси

    Физика-математика фанлари доктори даражаси учун диссертациясини ҳимоя қилган.

  7. 1974
    Беруний номидаги мукофот

    Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти билан тақдирланган.

  8. 1980
    Фан арбоби

    Ўзбекистон ССР фан арбоби унвонини олган; 1985-йилгача алгебра ва математик таҳлил бўлимини бошқарган.

  9. 1983
    Мусулмон олимлари маълумотномаси

    Б. А. Розенфелд билан биргаликда ўрта аср мусулмон математиклари ва астрономлари ҳақида уч китобли маълумотнома нашр этган.

  10. 1984
    Мухбир аъзо

    Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланган.

  11. 1994
    Оренбургга кўчиши

    Оренбург педагогика университетида профессор бўлган ва ўлка тарихи билан шуғулланган.

  12. 2000
    Академик

    Ўзбекистон Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси этиб сайланган.

  13. 2025
    Вафоти

    30-январда Оренбургда вафот этган.

Асарлари

  • «Ўрта асрларда Яқин ва Ўрта Шарқда сонлар ҳақидаги таълимот» (1967)
    Монография

    Ўрта аср Шарқ математикасида сон тушунчасининг ривожи ҳақидаги биринчи китоби; Тошкентда чиққан.

  • «XVII асргача Европада сонлар ҳақидаги таълимотнинг ривожи» (1971)
    Монография

    Мавзунинг давоми: Шарқнинг арифметик билимлари Европа математикасига қандай кириб боргани.

  • «Рене Декарт» (1976)
    Илмий таржимаи ҳол

    «Наука» нашриётининг «Илмий-биографик адабиёт» туркумида чиққан.

  • «Абу Райҳон Беруний ва унинг математик асарлари» (1978)
    Қўлланма

    С. Х. Сирожиддинов билан биргаликда мактаб ўқувчилари ва талабалар учун ёзилган.

  • «Ўрта аср мусулмон математиклари ва астрономлари ҳамда уларнинг асарлари (VIII–XVII асрлар)» (1983)
    Маълумотнома

    Б. А. Розенфелд билан биргаликда тузилган уч китобли маълумотнома.

  • «Ал-Хоразмий — ўрта асрнинг кўзга кўринган математиги ва астрономи» (1983)
    Қўлланма

    С. Х. Сирожиддинов билан биргаликда ал-Хоразмий юбилейи муносабати билан ёзилган.

  • «Албрехт Дюрер — олим. 1471–1528» (1987)
    Илмий таржимаи ҳол

    Дюрернинг математик ишлари ҳақидаги китоб.

  • «Тригонометрия тарихи очерклари» (1990)
    Монография

    Тригонометриянинг қадимги Юнонистондан сўнгги ўрта асрларгача ривожи.

  • «Улуғбек. 1394–1449» (1997)
    Илмий таржимаи ҳол

    З. К. Соколовская билан биргаликда ёзилган.

  • «Абдураҳмон ас-Суфий» (1999)
    Илмий таржимаи ҳол

    X асрда яшаган астроном ҳақидаги китоб.

  • «П. И. Ричковнинг ҳаёти ва фаолияти» (2008)
    Кўп жилдли нашр

    XVIII аср оренбурглик тарихчи ва географ ҳақида тўрт жилд; тузувчи ва муаллиф (2008–2012-йилларда чиққан).

Галина Матвиевская (1930–2025) — Олима | Shaxs.uz