Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Hofizi Abru

Temuriylar davri tarixnavisi va geografi, Amir Temur hamda Shohrux zamonini bayon etgan «Majma' at-tavorix» asarining muallifi.

Faoliyat:
Olim, Tarixchi, Yer fanlari olimi
Haqiqiy ismi:
Shahobiddin Abdulloh ibn Lutfulloh ibn Abdurrashid al-Havofiy
Taxallusi:
Hofiz Abru
Tug'ilgan:
taxminan 1360 — 1430

Biografiya

Hofizi Abru, to'liq ismi Shahobiddin Abdulloh ibn Lutfulloh ibn Abdurrashid al-Havofiy, Temuriylar davrining yirik tarixnavisi va geografi. Tug'ilgan yili aniq ma'lum emas: manbalarda 1358-yil ham, 1361–1362-yillar ham uchraydi, shuning uchun u taxminan 1360 atrofiga qo'yiladi. Ko'p manbalar uni Xurosonda, Hirotda tug'ilgan deydi, ayrimlari esa tug'ilgan shaharni ko'rsatmaydi. Ilm olgan joyi Eronning Hamadon shahri bo'lgan.

1380-yillarda Amir Temur saroyiga kirib, uning yurishlarida qatnashgan. Olimlar va adiblar yig'ilishlarida ko'rinib turgan, shaxmatni yaxshi o'ynashi bilan ham nom qozongan. 1405-yilda Temur vafot etgach, uning o'g'li Shohrux xizmatida qolgan va umrining oxirigacha Hirotdagi Shohrux saroyiga bog'langan.

1412-yilda Shohrux topshirig'i bilan Nizomiddin Shomiyning «Zafarnoma»siga zayl yozgan: unda Temur hayotining so'nggi yillari 1405-yilgacha bayon qilingan. Shuningdek, Rashididdin «Jome' at-tavorix»ining davomi — Eronni ilxoniylardan Uljaytu va Abu Said boshqargan davr haqidagi zaylning ham muallifi deb hisoblanadi.

Asosiy asari — «Majma' at-tavorix» («Yilnomalar to'plami»). U to'rt qismdan iborat jahon tarixi: payg'ambarlar va islomgacha bo'lgan Eron, 1258-yilgacha xalifalik, saljuqiylar va mo'g'ullar davridagi Eron hamda Temuriylar. Oxirgi qism alohida «Zubdat at-tavorix» nomi bilan ham ma'lum va Shohruxning o'g'li shahzoda Boysunqurga bag'ishlangan. Asar ustida 1410-yillardan 1420-yillargacha ishlangan.

Hofizi Abru geografiya bilan ham shug'ullangan. 1414-yilda arabcha «Masolik al-mamolik» asarini forschaga o'girishni boshlagan, ammo tarjimani oxiriga yetkazmagan; undagi ma'lumotlarni Fors, Kirmon va Xuroson tarixiga bag'ishlangan o'z asariga kiritgan. Uning geografik qismida dunyo xaritasi va daraja to'ri keltirilgan, Movarounnahrning Samarqand, Buxoro, Kesh, Termiz kabi shaharlari koordinatalari berilgan.

1429-yilda Shohruxning Qoraqoyunlularga qarshi ikkinchi yurishida qatnashgan. Yurishdan qaytishda, 1430-yil iyun oyida (hijriy 833-yil shavvol) Ozarbayjondagi Zanjon shahrida vafot etgan va o'sha yerda dafn qilingan. Asarlarining qo'lyozmalari Sankt-Peterburg, Oksford va Toshkent kutubxonalarida saqlanadi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. taxminan 1360
    Tug'ilishi

    Xurosonda, ko'p manbalarga ko'ra Hirotda dunyoga kelgan; aniq yili ma'lum emas.

  2. Yoshlik yillari
    Hamadonda ta'lim

    Ilm olgan joyi Eronning Hamadon shahri bo'lgan.

  3. 1380-yillar
    Amir Temur saroyida

    Temurning yaqinlari safiga qo'shilib, uning yurishlarida qatnashgan.

  4. 1405
    Shohrux xizmatida

    Temur vafotidan so'ng uning o'g'li Shohrux xizmatida qolib, Hirotdagi saroyga bog'langan.

  5. 1412
    «Zafarnoma»ga zayl

    Shohrux topshirig'i bilan Nizomiddin Shomiy asarining davomini yozgan; unda voqealar 1405-yilgacha bayon etilgan.

  6. 1414
    Geografik asar ustida ish

    Arabcha «Masolik al-mamolik»ni forschaga o'girishni boshlagan va undagi ma'lumotlarni o'z asariga kiritgan.

  7. 1420-yillar
    «Majma' at-tavorix»

    To'rt qismli jahon tarixini yakunlagan; oxirgi qismi shahzoda Boysunqurga bag'ishlangan.

  8. 1429
    Qoraqoyunlularga qarshi yurish

    Shohruxning ikkinchi yurishida uning hamrohi bo'lgan.

  9. 1430
    Vafoti

    Yurishdan qaytayotib Zanjonda vafot etgan va o'sha yerda dafn qilingan.

Asarlar

  • «Zayli Zafarnomai Shomiy» (1412)
    Tarixiy asar

    Nizomiddin Shomiyning «Zafarnoma»si davomi; Temur hayotining so'nggi yillarini 1405-yilgacha bayon qiladi.

  • «Zayli Jome' at-tavorix»
    Tarixiy asar

    Rashididdin asarining davomi, Eronni Uljaytu va Abu Said boshqargan davr voqealariga bag'ishlangan.

  • «Majma' at-tavorix»
    Tarixiy asar

    To'rt qismli jahon tarixi: payg'ambarlar davridan Temuriylargacha.

  • «Zubdat at-tavorixi Boysunquriy»
    Tarixiy asar

    «Majma'»ning shahzoda Boysunqurga bag'ishlangan so'nggi qismi: Temur va Shohrux davri voqealari.

  • «Tarixi Hofizi Abru» (geografik qism)
    Tarixiy-geografik asar

    Fors, Kirmon, Xuroson va Movarounnahrning tarixi va geografiyasi, dunyo xaritasi va daraja to'ri bilan.

Meros

Hofizi Abruning asarlari Amir Temur va Temuriylar davrini o'rganishda asosiy yozma manbalardan biri hisoblanadi. Ularda ijtimoiy-iqtisodiy ma'lumotlar bilan birga bizgacha yetib kelmagan asarlardan parchalar ham saqlangan. Geografik qismi Movarounnahr va Xurosonning XIV asr oxiri — XV asr boshidagi joylashuvini o'rganishda qimmatli.

Davr: Temuriylar davri, XIV asr oxiri — XV asrning birinchi uchdan bir qismi
  • Shohrux topshirig'i bilan «Zafarnoma»ga zayl yozilishi (1412)
  • Shohruxning Qoraqoyunlularga qarshi ikkinchi yurishi (1429)
  • Hofizi Abruning Zanjonda vafoti (1430)