Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Тузатиш таклиф қилиш

Ҳофизи Абру

Темурийлар даври тарихнависи ва географи, Амир Темур ҳамда Шоҳрух замонини баён этган «Мажма' ат-таворих» асарининг муаллифи.

Фаолият:
Олим, Тарихчи, Ер фанлари олими
Ҳақиқий исми:
Шаҳобиддин Абдуллоҳ ибн Лутфуллоҳ ибн Абдуррашид ал-Ҳавофий
Тахаллуси:
Ҳофиз Абру
Туғилган:
тахминан 1360 — 1430

Биография

Ҳофизи Абру, тўлиқ исми Шаҳобиддин Абдуллоҳ ибн Лутфуллоҳ ибн Абдуррашид ал-Ҳавофий, Темурийлар даврининг йирик тарихнависи ва географи. Туғилган йили аниқ маълум эмас: манбаларда 1358-йил ҳам, 1361–1362-йиллар ҳам учрайди, шунинг учун у тахминан 1360 атрофига қўйилади. Кўп манбалар уни Хуросонда, Ҳиротда туғилган дейди, айримлари эса туғилган шаҳарни кўрсатмайди. Илм олган жойи Эроннинг Ҳамадон шаҳри бўлган.

1380-йилларда Амир Темур саройига кириб, унинг юришларида қатнашган. Олимлар ва адиблар йиғилишларида кўриниб турган, шахматни яхши ўйнаши билан ҳам ном қозонган. 1405-йилда Темур вафот этгач, унинг ўғли Шоҳрух хизматида қолган ва умрининг охиригача Ҳиротдаги Шоҳрух саройига боғланган.

1412-йилда Шоҳрух топшириғи билан Низомиддин Шомийнинг «Зафарнома»сига зайл ёзган: унда Темур ҳаётининг сўнгги йиллари 1405-йилгача баён қилинган. Шунингдек, Рашидиддин «Жоме' ат-таворих»ининг давоми — Эронни илхонийлардан Улжайту ва Абу Саид бошқарган давр ҳақидаги зайлнинг ҳам муаллифи деб ҳисобланади.

Асосий асари — «Мажма' ат-таворих» («Йилномалар тўплами»). У тўрт қисмдан иборат жаҳон тарихи: пайғамбарлар ва исломгача бўлган Эрон, 1258-йилгача халифалик, салжуқийлар ва мўғуллар давридаги Эрон ҳамда Темурийлар. Охирги қисм алоҳида «Зубдат ат-таворих» номи билан ҳам маълум ва Шоҳрухнинг ўғли шаҳзода Бойсунқурга бағишланган. Асар устида 1410-йиллардан 1420-йилларгача ишланган.

Ҳофизи Абру география билан ҳам шуғулланган. 1414-йилда арабча «Масолик ал-мамолик» асарини форсчага ўгиришни бошлаган, аммо таржимани охирига етказмаган; ундаги маълумотларни Форс, Кирмон ва Хуросон тарихига бағишланган ўз асарига киритган. Унинг географик қисмида дунё харитаси ва даража тўри келтирилган, Мовароуннаҳрнинг Самарқанд, Бухоро, Кеш, Термиз каби шаҳарлари координаталари берилган.

1429-йилда Шоҳрухнинг Қорақоюнлуларга қарши иккинчи юришида қатнашган. Юришдан қайтишда, 1430-йил июн ойида (ҳижрий 833-йил шаввол) Озарбайжондаги Занжон шаҳрида вафот этган ва ўша ерда дафн қилинган. Асарларининг қўлёзмалари Санкт-Петербург, Оксфорд ва Тошкент кутубхоналарида сақланади.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. тахминан 1360
    Туғилиши

    Хуросонда, кўп манбаларга кўра Ҳиротда дунёга келган; аниқ йили маълум эмас.

  2. Ёшлик йиллари
    Ҳамадонда таълим

    Илм олган жойи Эроннинг Ҳамадон шаҳри бўлган.

  3. 1380-йиллар
    Амир Темур саройида

    Темурнинг яқинлари сафига қўшилиб, унинг юришларида қатнашган.

  4. 1405
    Шоҳрух хизматида

    Темур вафотидан сўнг унинг ўғли Шоҳрух хизматида қолиб, Ҳиротдаги саройга боғланган.

  5. 1412
    «Зафарнома»га зайл

    Шоҳрух топшириғи билан Низомиддин Шомий асарининг давомини ёзган; унда воқеалар 1405-йилгача баён этилган.

  6. 1414
    Географик асар устида иш

    Арабча «Масолик ал-мамолик»ни форсчага ўгиришни бошлаган ва ундаги маълумотларни ўз асарига киритган.

  7. 1420-йиллар
    «Мажма' ат-таворих»

    Тўрт қисмли жаҳон тарихини якунлаган; охирги қисми шаҳзода Бойсунқурга бағишланган.

  8. 1429
    Қорақоюнлуларга қарши юриш

    Шоҳрухнинг иккинчи юришида унинг ҳамроҳи бўлган.

  9. 1430
    Вафоти

    Юришдан қайтаётиб Занжонда вафот этган ва ўша ерда дафн қилинган.

Асарлар

  • «Зайли Зафарномаи Шомий» (1412)
    Тарихий асар

    Низомиддин Шомийнинг «Зафарнома»си давоми; Темур ҳаётининг сўнгги йилларини 1405-йилгача баён қилади.

  • «Зайли Жоме' ат-таворих»
    Тарихий асар

    Рашидиддин асарининг давоми, Эронни Улжайту ва Абу Саид бошқарган давр воқеаларига бағишланган.

  • «Мажма' ат-таворих»
    Тарихий асар

    Тўрт қисмли жаҳон тарихи: пайғамбарлар давридан Темурийларгача.

  • «Зубдат ат-таворихи Бойсунқурий»
    Тарихий асар

    «Мажма'»нинг шаҳзода Бойсунқурга бағишланган сўнгги қисми: Темур ва Шоҳрух даври воқеалари.

  • «Тарихи Ҳофизи Абру» (географик қисм)
    Тарихий-географик асар

    Форс, Кирмон, Хуросон ва Мовароуннаҳрнинг тарихи ва географияси, дунё харитаси ва даража тўри билан.

Мерос

Ҳофизи Абрунинг асарлари Амир Темур ва Темурийлар даврини ўрганишда асосий ёзма манбалардан бири ҳисобланади. Уларда ижтимоий-иқтисодий маълумотлар билан бирга бизгача етиб келмаган асарлардан парчалар ҳам сақланган. Географик қисми Мовароуннаҳр ва Хуросоннинг XIV аср охири — XV аср бошидаги жойлашувини ўрганишда қимматли.

Давр: Темурийлар даври, XIV аср охири — XV асрнинг биринчи учдан бир қисми
  • Шоҳрух топшириғи билан «Зафарнома»га зайл ёзилиши (1412)
  • Шоҳрухнинг Қорақоюнлуларга қарши иккинчи юриши (1429)
  • Ҳофизи Абрунинг Занжонда вафоти (1430)
Ҳофизи Абру (тахминан 1360–1430) — Олим | Shaxs.uz