Biografiya
Huvaydo taxallusi bilan tanilgan Xo'janazar G'oyibnazar o'g'li tasavvuf she'riyatining yirik vakillaridan biri. U Oshda tug'ilgan va 1780/81-yilda hozirgi Farg'ona viloyatidagi Chimyon qishlog'ida vafot etgan. Tug'ilgan yili manbalarda turlicha beriladi: ziyouz.uz maqolasida 1704, boshqa nashrlarda 1720 ko'rsatilgan.
Ilm olish Qo'qon madrasalarida o'tgan. So'ng o'z qishlog'ida maktab ochgan va ko'p yil bolalarga dars bergan; yana etikdo'zlik qilgan. Otasi G'oyibnazar so'fi Qashqarlik Ofoqxo'ja eshonga murid tushgan, Chimyonda masjid hamda xonaqoh bino qildirgan. Devonda keltirilgan rivoyatga ko'ra, «Xo'janazar» ismi ham Ofoqxo'ja bilan bog'liq.
Shoir mumtoz she'riyatning deyarli barcha janrlarida qalam tebratgan. Yassaviy, Navoiy, So'fi Olloyor va Mashrab kabilarning tasavvufiy va falsafiy qarashlari ijodiga ta'sir qilgan, u bu an'analarni davom ettirib, yangi fikrlar bilan boyitgan. Uning merosida majoziy va ilohiy ishqni kuylovchi g'azallar bilan bir qatorda zolimlik, mazlumlar qismati, komillik va ma'naviy pastkashlik haqidagi she'rlar ham uchraydi.
Axloqiy-didaktik yo'nalishdagi chuqur mazmunli asarlari bilan o'ziga xos adabiy maktab yaratgan. G'urur va manmanlikni tanqid qilib, kamtarlik, birodarlik va to'g'risuzlikni ulug'lagan; xalq uning she'rlarini yaxshi ko'rib yod olgan.
Vafotidan keyin she'rlarini nevaralari devon holiga keltirgan: majmuada jami 351 g'azal, 28 ruboiy va 41 to'rtlik, uchta muxammas va uchta masnaviy, shuningdek musaddas, musamman, mustazod hamda «Rohati dil» axloqiy manzumasi bor. Devonning boshidagi she'rlar diniy amallar va oxirat mavzusiga bag'ishlangan; «Darig'o, hayf, odam…», «Kuygay» va «Kimga borib dod etay…» shular qatorida.
Hayot yo'li
- 1704Tug'ilishi
Oshda tug'ilgan (boshqa manbalarda 1720).
- Ilm olishi
Qo'qon madrasalarida o'qigan.
- Maktabdorlik
Chimyon qishlog'ida maktab ochib, o'qituvchilik qilgan.
- 1780/81Vafoti
Chimyon qishlog'ida vafot etgan.
Asarlar
- DevonShe'riy to'plam
351 g'azal, 28 ruboiy, 41 to'rtlik, muxammas, musaddas, musamman, mustazod va masnaviylar; vafotidan keyin nevaralari tuzgan.
- «Rohati dil»Axloqiy manzuma