Biografiya
Zayniddin Ismoil ibn Husayn al-Jurjoniy 1042-yil atrofida Jurjon (Gurgon) shahrida — Kaspiy dengizining janubi-sharqiy sohilidagi, hozirgi Eron hududidagi shaharda tug'ilgan. Manbalar tug'ilgan yilni 1040–1044-yillar oralig'ida ko'rsatadi. U Jurjonda ta'lim olib, keyin Nishopur, Ray, Isfahon, Qum va Xuzistonda tahsilini davom ettirgan; asosiy ustozi nishopurlik tabib Abu-l-Qosim Abdurrahmon ibn Ali ibn Abu Sodiq — «ikkinchi Hippokrat» laqabi bilan mashhur — bo'lgan.
Taxminan 1110-yilda Xorazmga ko'chib o'tib, xorazmshoh Qutbiddin Muhammad (1097–1127) saroyida tabib bo'lib xizmat qilgan. Keyin Qutbiddinning o'g'li va vorisi Alouddin Otsiz (1127–1156) saroyida ham ishlagan.
Xorazmshohga bag'ishlab yozilgan «Zaxira-yi Xorazmshohiy» («Xorazmshoh xazinasi») 1110-yilda yakunlangan. Bu fors tilidagi eng yirik tibbiyot ensiklopediyasi bo'lib, Galen an'anasiga asoslanadi: kirish va o'nta kitobda anatomiya, kasallik alomatlari va tomir urishi, gigiyena, isitmalar, jarrohlik, teri kasalliklari, zaharlar va dorishunoslik yoritilgan.
Keyinchalik muallif asarning qisqartirilgan nusxalarini tuzgan: forscha «Xafi-yi Alo'iy» hamda Otsizning vaziri iltimosi bilan 1128–1136-yillarda arabcha «al-Ag'roz at-tibbiyya va-l-mabohis al-alo'iyya». «Zaxira»ni o'zi arab tiliga ham o'girgan.
Umrining oxirida Jurjoniy saljuqiy sulton Sanjarning poytaxti Marvga ko'chib, shu yerda yashagan. U 1136–1137-yillarda (hijriy 531-yil) Marvda taxminan to'qson to'rt yoshida vafot etgan.
«Zaxira» ning ko'plab qo'lyozmalari dunyo kutubxonalarida saqlanadi, asar ibroniy, turk va urdu tillariga tarjima qilingan, XX asrda Eronda nashr etilgan. Kitobda Xorazm iqlimining kasalliklarga ta'siri va mahalliy dorivor o'simliklar haqida ham ma'lumot bor.
Karyera
- Xorazmshohlar davlatiSaroy tabibi · 1110–…
Hayot yo'li
- 1042Tug'ilishi
O'rta Kaspiy bo'yidagi Jurjon (Gurgon) shahrida tug'ilgan; aniq yil manbalarda 1040–1044 oralig'ida beriladi.
- —Tahsil
Jurjon, Nishopur, Ray, Isfahon, Qum va Xuzistonda o'qigan; Abu Sodiq shogirdi sifatida tanilgan.
- 1110Xorazmga ko'chishi
Xorazmshoh Qutbiddin Muhammad saroyiga tabib bo'lib kelgan.
- 1110«Zaxira-yi Xorazmshohiy»
Fors tilidagi yirik tibbiyot ensiklopediyasini yakunlab, xorazmshohga bag'ishlagan.
- 1127Otsiz xizmatida
Qutbiddin o'g'li Alouddin Otsiz taxtga chiqqach, uning saroyida tabiblikni davom ettirgan.
- 1128–1136«al-Ag'roz at-tibbiyya»
Otsiz vaziri iltimosi bilan «Zaxira»ning arabcha qisqartirilgan nusxasini yozgan.
- —Marvga ko'chishi
Umrining oxirida sulton Sanjar poytaxti Marvga ko'chib o'tgan.
- 1136Vafoti
Marvda taxminan to'qson to'rt yoshida vafot etgan (hijriy 531-yil).
Asarlar
- «Zaxira-yi Xorazmshohiy» («Xorazmshoh xazinasi») (1110)Tibbiyot ensiklopediyasi
Fors tilidagi eng yirik tibbiyot ensiklopediyasi: o'nta kitobda anatomiya, kasalliklar, jarrohlik va dorishunoslik; keyinchalik arabchaga o'girilgan.
- «Xafi-yi Alo'iy»Tibbiyot qo'llanmasi
«Zaxira»ning forscha qisqartirilgan nusxasi, Alouddin Otsiz nomi bilan atalgan.
- «al-Ag'roz at-tibbiyya va-l-mabohis al-alo'iyya»Tibbiyot asari
Otsiz vaziri iltimosiga ko'ra 1128–1136-yillarda arab tilida yozilgan qisqartirilgan tibbiyot asari.
Meros
«Zaxira-yi Xorazmshohiy» fors tilidagi tibbiyotning eng to'liq to'plami sifatida asrlar davomida o'qilgan va ko'chirilgan; asar ibroniy, turk va urdu tillariga tarjima qilingan, qo'lyozmalari dunyo kutubxonalarida saqlanadi. Jurjoniy Xorazm va Marv tabobati an'anasining yirik namoyandasidir.
Davr: Xorazmshohlar va Buyuk Saljuqiylar davri, XI–XII asrlar- «Zaxira-yi Xorazmshohiy» yakunlandi (1110)
- Marvda vafot etdi (1136)