Исмоил Журжоний

Зайниддин Исмоил ибн Ҳусайн ал-Журжоний 1042-йил атрофида Журжон (Гургон) шаҳрида — Каспий денгизининг жануби-шарқий соҳилидаги, ҳозирги Эрон ҳудудидаги шаҳарда туғилган. Манбалар туғилган йилни 1040–1044-йиллар оралиғида кўрсатади. У Журжонда таълим олиб, кейин Нишопур, Рай, Исфаҳон, Қум ва Хузистонда таҳсилини давом эттирган; асосий устози нишопурлик табиб Абу-л-Қосим Абдурраҳмон ибн Али ибн Абу Содиқ — «иккинчи Ҳиппократ» лақаби билан машҳур — бўлган.

Тахминан 1110-йилда Хоразмга кўчиб ўтиб, хоразмшоҳ Қутбиддин Муҳаммад (1097–1127) саройида табиб бўлиб хизмат қилган. Кейин Қутбиддиннинг ўғли ва вориси Алоуддин Отсиз (1127–1156) саройида ҳам ишлаган.

Хоразмшоҳга бағишлаб ёзилган «Захира-йи Хоразмшоҳий» («Хоразмшоҳ хазинаси») 1110-йилда якунланган. Бу форс тилидаги энг йирик тиббиёт энсиклопедияси бўлиб, Гален анъанасига асосланади: кириш ва ўнта китобда анатомия, касаллик аломатлари ва томир уриши, гигиена, иситмалар, жарроҳлик, тери касалликлари, заҳарлар ва доришунослик ёритилган.

Кейинчалик муаллиф асарнинг қисқартирилган нусхаларини тузган: форсча «Хафи-йи Алўий» ҳамда Отсизнинг вазири илтимоси билан 1128–1136-йилларда арабча «ал-Ағроз ат-тиббийя ва-л-мабоҳис ал-алўийя». «Захира»ни ўзи араб тилига ҳам ўгирган.

Умрининг охирида Журжоний салжуқий султон Санжарнинг пойтахти Марвга кўчиб, шу ерда яшаган. У 1136–1137-йилларда (ҳижрий 531-йил) Марвда тахминан тўқсон тўрт ёшида вафот этган.

«Захира» нинг кўплаб қўлёзмалари дунё кутубхоналарида сақланади, асар иброний, турк ва урду тилларига таржима қилинган, XX асрда Эронда нашр этилган. Китобда Хоразм иқлимининг касалликларга таъсири ва маҳаллий доривор ўсимликлар ҳақида ҳам маълумот бор.