Jahon Oro begim
Boburiylar saltanatining «Podshoh begim»i, Shoh Jahonning to'ng'ich qizi: saroy ishlari, qurilish va tasavvufiy asarlari bilan tanilgan (1614–1681).
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi
- Hayot yillari:
- 1614 — 1681
- Otasi:
- Shoh Jahon
- Onasi:
- Mumtoz Mahal begim
Biografiya
Jahon Oro begim Boburiylar (Buyuk Mug'allar) xonadonida Shoh Jahon va Mumtoz Mahal oilasida tug'ilgan to'ng'ich qiz. Taxminan 1614-yilda dunyoga kelgan; 1631-yilda onasi vafot etganda unga o'n yetti yosh edi va saroy xonadonini boshqarish unga topshirildi. Shoh Jahon uni katta mablag'lar bilan siyladi, unga yillik nafaqa belgiladi, onasidan qolgan mol-mulkning asosiy qismi ham unga o'tdi. U «Podshoh begim» unvonini oldi, ya'ni imperiyaning birinchi xonimi hisoblandi.
Begim ota va aka-ukalar o'rtasidagi kelishmovchiliklarni yumshatishga urindi, davlat ishlari, ichki va tashqi siyosat masalalarida Shoh Jahonga maslahat berdi. Bobur kabi me'morchilik va bog'dorchilikka qiziqqan: Agradagi Jome masjidi uning mablag'i bilan qurilgan (rejasini ham unga bog'laydilar), Dehli, Surat, Ambala, Behal va Panipatda karvonsaroylar, Lohurda katta bog', Kashmirda «Pari Mahal» bog'i va Shohdxonobodda hovuzli ariq bunyod etildi. Ziyouz.uz manbasiga ko'ra, u g'azallar ham yozgan, kambag'allarga uy-joy qurdirgan. Tasavvuf tarafdori bo'lib, «Risolai sohibiya» asarini yozgan; boshqa asari «Munis ul-arvoh» deb ham tilga olinadi.
1658-yilda taxt uchun kurash boshlandi: Avrangzeb Dara Shukuhni mag'lub etib, kasal otasi Shoh Jahonni Agra qal'asida qamab qo'ydi. Jahon Oro begim mamlakatni aka-ukalar o'rtasida bo'lib berishni taklif qildi, ammo Avrangzeb rozi bo'lmadi. U 1658-yildan 1666-yilgacha, Shoh Jahon vafot etguniga qadar otasi xizmatida bo'ldi. Keyinchalik Avrangzeb bilan yarashib, saroydagi yuqori mavqeini qayta tikladi.
Jahon Oro begim 1681-yilda Dehlida 67 yoshida vafot etdi va Dehlida dafn etildi (Vikipediya Nizomiddin dargohi hududini ko'rsatadi). Qabri sodda bo'lib, toshiga yashil maysadan boshqa narsa qabrimni yopmasin, degan mazmundagi fors baytini bitishgan.
Hayot yo'li
- 1614Tug'ilgan
Shoh Jahonning to'ng'ich qizi.
- 1631Saroy xonadoni boshqaruvi
Onasi Mumtoz Mahal vafot etdi; u Podshoh begim bo'ldi.
- 1648Agradagi Jome masjidi
Masjid uning mablag'i bilan qurildi.
- 1658Taxt uchun kurash
Avrangzeb Shoh Jahonni qamab qo'ydi; u otasi xizmatiga o'tdi.
- 1666Shoh Jahonning vafoti
U otasining so'nggi yillarida yonida bo'ldi.
- 1681Vafot etdi
Dehlida.