Biografiya
Mirxond (to'liq ismi Mir Muhammad ibn Sayyid Burhoniddin Xovandshoh) — Temuriylar davrining mashhur tarixchisi, yetti jildli umumjahon tarixi «Ravzat us-safo» muallifi.
Uning ajdodlari Buxoroda yashagan fiqh olimlari edi: bobokalonlaridan Mahmud ibn Ahmad al-Mahbubiy «Hidoya»ga «Viqoya ur-rivoya» nomli sharh yozgan, Ubaydulloh ibn Mas'ud al-Mahbubiy «Sharh ul-viqoya» va «An-nihoya»ni bitgan. Otasi Sayyid Burhoniddin Xovandshoh Balxga ko'chib kelib shu yerda vafot etgan. Mirxond 1433-yilda Balxda tug'ilgan, biroq umrining ko'p qismini Hirotda o'tkazgan.
Nabirasi Xondamirning yozishicha, u yoshligidan turli ilmlarni o'rgangan, ayniqsa tarixga berilgan, dars berish va mansabga unchalik intilmagan. Hayotida burilish Sulton Husayn Boyqaroning yaqin do'sti Alisher Navoiy bilan uchrashuvidan so'ng yuz bergan: Navoiy unga o'zi qurdirgan Ixlosiya xonaqohidan hujra ajratib, tarixiy asar yozishni so'ragan. Umrining so'nggi yilida Mirxond taxminan bir yil G'ozargohda yashagan; 1497-yil bahorida og'ir kasallanib, 1498-yil 22-iyunda vafot etgan.
Navoiy homiyligida yaratilgan «Ravzat us-safo fi siyrat ul-anbiyo va-l-muluk va-l-xulafo» olamning yaratilishidan boshlab Markaziy Osiyo, Yaqin va O'rta Sharqda kechgan voqealarni bayon etadi. Asar muqaddima, yetti jild va xotimadan iborat: ilk jildlar payg'ambarlar, shohlar, halifalar, Sosoniylar, Abbosiylar zamonidagi sulolalar va mo'g'ullar tarixini, oltinchi jild Amir Temur davridan Abu Said vafotigacha (1469) bo'lgan voqealarni qamrab oladi. Yettinchi jild Sulton Husayn Boyqaro va uning farzandlari tarixiga bag'ishlangan.
Xondamirning guvohlik berishicha, Mirxond kitobni tugata olmagan: yettinchi jild (1523-yilgacha) Xondamir qalamiga mansub bo'lib, matni uning «Habib us-siyar» asarining tegishli qismi bilan deyarli bir xil. Geografik qo'shimcha va yakuniy tahrir ham Xondamir ishi. Asarning dastlabki oltita jildi mustaqil ahamiyatga ega emas, ammo yettinchi jild XV asr ikkinchi yarmi tarixini o'rganishda muhim manba.
«Ravzat us-safo»ning qo'lyozmalari dunyoning ko'plab kutubxonalarida saqlanadi; matni Bombeyda (1845, 1848, 1864), Tehronda (1853–1857, 1954) va Laknauda (1874, 1883, 1891) bosilgan, ayrim qismlari rus, fransuz, ingliz va nemis tillariga o'girilgan, eski o'zbek tilidagi tarjimalari ham bor.
Hayot yo'li
- 1433Tug'ilishi
Balxda sayyidlar oilasida tug'ilgan.
- 1470-yillarHirotda yashashi
Umrining ko'p qismini Hirotda o'tkazgan; Navoiyning homiyligiga erishgan.
- taxminan 1474«Ravzat us-safo»ni boshlashi
Navoiy xonaqohida tarixiy asar ustida ishlagan (inglizcha manbada 1474/75-yil ko'rsatilgan).
- 1498Vafoti
22-iyunda Hirotda vafot etgan.
Asarlari
- «Ravzat us-safo fi siyrat ul-anbiyo va-l-muluk va-l-xulafo»
Yetti jildli umumjahon tarixi; yettinchi jild Xondamir qalamiga mansub.