Muhammad Rahimbiy
Mang'itlar sulolasining asoschisi: 1747-yildan Buxoro xonligining amaldagi hukmdori, 1756-yildan 1758-yilgacha rasman xon.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Taxallusi:
- Muhammad Rahim otaliq
- Hayot yillari:
- taxminan 1709 — 24 mart 1758
- Otasi:
- Muhammad Hakimbiy
Biografiya
Muhammad Rahimbiy mang'it qabilasidan chiqqan amaldor bo'lib, Buxoroda mang'itlar hukmronligiga asos solgan. Bu sulola amirlikni 1920-yilgacha boshqargan. Manbalarda uning tug'ilgan yili 1709 va 1713 deb ko'rsatiladi; otasi Muhammad Hakimbiy Ashtarxoniy Abulfayzxon saroyida yuqori lavozimda xizmat qilgan, o'g'il ham shu yo'l bilan davlat ishiga kirgan.
Eron shohi Nodirshoh Buxoroga yurish qilgach (1740-yil), Muhammad Rahim uning xizmatiga o'tib, o'zbek jangchilari qo'shinida sarkarda bo'ldi va Eron poytaxti Mashhadga ham borgan. 1745-yilda Buxoroda Ibodullobiy boshchiligidagi xitoy-qipchoq qabilalari qo'zg'olon ko'targach, shoh uni qo'zg'olonni bostirishga yubordi. U qaytib kelib qo'shbegi, ya'ni bosh vazir lavozimini egalladi. 1747-yilda Nodirshoh o'ldirilganidan so'ng Muhammad Rahim Abulfayzxonni o'ldirtirdi (Mir Arab madrasasidagi hujralardan birida), shu bilan Ashtarxoniylar, ya'ni Joniylar sulolasi hukmronligi amalda tugadi. Shundan beri u davlatni o'zi boshqardi, taxtga esa nomigagina xon o'tqazdi: Abdulmo'minxon (1747–1751), Ubaydullaxon (1751–1754) va Sherg'ozi (1754–1756).
Muhammad Rahim markaziy hokimiyatga bo'ysunmayotgan bekliklarni to'rt yil davomida yurishlar bilan o'ziga qaratdi: Miyonkol, Nurota, O'ratepa, Jizzax, Xo'jand, Toshkent, Shahrisabz, Boysun, Hisor, Qubodiyon va boshqalar shular jumlasidandir. Ayrim qabilalarni (burqut, bahrin, kenagas, qipchoq, yuz, saroy) mamlakatning boshqa joylariga ko'chirib, xonlikning birligini saqlashga urindi. Urushlarda buzilgan Dargom kanalini tikladi, Buxoro mudofaa devorini mustahkamlab, 1752–1753-yillarda ikki metr balandlikdagi yangi devor qurdirdi. Yirik yer egalarining davlat ishlariga aralashuvini ancha cheklagan bo'lsa-da, hamma bekliklarni to'liq bo'ysundira olmagan. Xiva xonligidagi nizolardan foydalanib, u yerga o'z odamlarini ham o'tqazgan.
1756-yil 16-dekabrda u rasman xon bo'lib taxtga o'tirdi, mang'itlar Chingiziy bo'lmaganiga qaramay. Bu bilan Buxoroda yangi sulola davri boshlandi. Muhammad Rahim 1758-yil 24-martda G'ijduvon tumanidan qaytayotib yo'lda vafot etgan (Mirzo Abdulazim Somiyning yozishicha) va Buxoroda, Mozor darvozasi yaqinidagi Abu Bakr tarxon qabristoniga dafn etilgan. Uning o'g'li yo'q edi, shu sababli hokimiyat amakisi Doniyolbiyga o'tdi.
Karyera
- Buxoro xonligiQushbegi, keyinchalik xon · Buxoro · 1745–1758
Hayot yo'li
- 1740Nodirshoh xizmatida
Eron shohi Buxoroga yurishidan so'ng uning qo'shinida o'zbek jangchilariga sarkarda bo'lgan.
- 1745Qo'zg'olonni bostirish va qo'shbegilik
Shoh buyrug'i bilan Buxoroga qaytib, xitoy-qipchoq qo'zg'olonini bostirgan va bosh vazir bo'lgan.
- 1747Amaldagi hukmdor
Abulfayzxon o'ldirilgach davlat boshqaruvi uning qo'liga o'tgan, xonlar nomigagina o'tirgan.
- 1747–1751Bekliklarni bo'ysundirish
To'rt yillik yurishlar bilan Miyonkol, Nurota, Shahrisabz, Hisor va boshqa bekliklarni markazga qaratgan.
- 1752–1753Buxoro devori
Shahar mudofaa devori mustahkamlanib, yangi ikki metrlik devor qurilgan.
- 1756Rasman xon
16-dekabrda taxtga rasman o'tirib, mang'itlar sulolasi davrini boshlagan.
- 1758Vafoti
24-martda vafot etgan va Buxoroda dafn qilingan; hokimiyat Doniyolbiyga o'tgan.