Муҳаммад Раҳимбий
Манғитлар сулоласининг асосчиси: 1747-йилдан Бухоро хонлигининг амалдаги ҳукмдори, 1756-йилдан 1758-йилгача расман хон.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Тахаллуси:
- Муҳаммад Раҳим оталиқ
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1709 — 24 март 1758
- Отаси:
- Муҳаммад Ҳакимбий
Биография
Муҳаммад Раҳимбий манғит қабиласидан чиққан амалдор бўлиб, Бухорода манғитлар ҳукмронлигига асос солган. Бу сулола амирликни 1920-йилгача бошқарган. Манбаларда унинг туғилган йили 1709 ва 1713 деб кўрсатилади; отаси Муҳаммад Ҳакимбий Аштархоний Абулфайзхон саройида юқори лавозимда хизмат қилган, ўғил ҳам шу йўл билан давлат ишига кирган.
Эрон шоҳи Нодиршоҳ Бухорога юриш қилгач (1740-йил), Муҳаммад Раҳим унинг хизматига ўтиб, ўзбек жангчилари қўшинида саркарда бўлди ва Эрон пойтахти Машҳадга ҳам борган. 1745-йилда Бухорода Ибодуллобий бошчилигидаги хитой-қипчоқ қабилалари қўзғолон кўтаргач, шоҳ уни қўзғолонни бостиришга юборди. У қайтиб келиб қўшбеги, яъни бош вазир лавозимини эгаллади. 1747-йилда Нодиршоҳ ўлдирилганидан сўнг Муҳаммад Раҳим Абулфайзхонни ўлдиртирди (Мир Араб мадрасасидаги ҳужралардан бирида), шу билан Аштархонийлар, яъни Жонийлар сулоласи ҳукмронлиги амалда тугади. Шундан бери у давлатни ўзи бошқарди, тахтга эса номигагина хон ўтқазди: Абдулмўминхон (1747–1751), Убайдуллахон (1751–1754) ва Шерғози (1754–1756).
Муҳаммад Раҳим марказий ҳокимиятга бўйсунмаётган бекликларни тўрт йил давомида юришлар билан ўзига қаратди: Миёнкол, Нурота, Ўратепа, Жиззах, Хўжанд, Тошкент, Шаҳрисабз, Бойсун, Ҳисор, Қубодиён ва бошқалар шулар жумласидандир. Айрим қабилаларни (бурқут, баҳрин, кенагас, қипчоқ, юз, сарой) мамлакатнинг бошқа жойларига кўчириб, хонликнинг бирлигини сақлашга уринди. Урушларда бузилган Даргом каналини тиклади, Бухоро мудофаа деворини мустаҳкамлаб, 1752–1753-йилларда икки метр баландликдаги янги девор қурдирди. Йирик ер эгаларининг давлат ишларига аралашувини анча чеклаган бўлса-да, ҳамма бекликларни тўлиқ бўйсундира олмаган. Хива хонлигидаги низолардан фойдаланиб, у ерга ўз одамларини ҳам ўтқазган.
1756-йил 16-декабрда у расман хон бўлиб тахтга ўтирди, манғитлар Чингизий бўлмаганига қарамай. Бу билан Бухорода янги сулола даври бошланди. Муҳаммад Раҳим 1758-йил 24-мартда Ғиждувон туманидан қайтаётиб йўлда вафот этган (Мирзо Абдулазим Сомийнинг ёзишича) ва Бухорода, Мозор дарвозаси яқинидаги Абу Бакр тархон қабристонига дафн этилган. Унинг ўғли йўқ эди, шу сабабли ҳокимият амакиси Дониёлбийга ўтди.
Карьера
- Бухоро хонлигиҚушбеги, кейинчалик хон · Бухоро · 1745–1758
Ҳаёт йўли
- 1740Нодиршоҳ хизматида
Эрон шоҳи Бухорога юришидан сўнг унинг қўшинида ўзбек жангчиларига саркарда бўлган.
- 1745Қўзғолонни бостириш ва қўшбегилик
Шоҳ буйруғи билан Бухорога қайтиб, хитой-қипчоқ қўзғолонини бостирган ва бош вазир бўлган.
- 1747Амалдаги ҳукмдор
Абулфайзхон ўлдирилгач давлат бошқаруви унинг қўлига ўтган, хонлар номигагина ўтирган.
- 1747–1751Бекликларни бўйсундириш
Тўрт йиллик юришлар билан Миёнкол, Нурота, Шаҳрисабз, Ҳисор ва бошқа бекликларни марказга қаратган.
- 1752–1753Бухоро девори
Шаҳар мудофаа девори мустаҳкамланиб, янги икки метрлик девор қурилган.
- 1756Расман хон
16-декабрда тахтга расман ўтириб, манғитлар сулоласи даврини бошлаган.
- 1758Вафоти
24-мартда вафот этган ва Бухорода дафн қилинган; ҳокимият Дониёлбийга ўтган.