Muhammad Sharif Buxoriy
XVII asr Buxorosida yashagan, «Mavlaviy» laqabi bilan mashhur olim: falsafa, mantiq, kalom, tilshunoslik va she'riyatga oid yigirmadan ortiq asar muallifi; 1697-yilda vafot etgan.
Biografiya
Muhammad Sharif ibn Muhammad al-Husayniy al-Alaviy al-Buxoriy «Mavlaviy» laqabi bilan mashhur bo'lgan, XVII asr Movarounnahrining yirik mutafakkirlaridan biri. U faqat falsafa bilan cheklanmay, tarix, she'riyat, huquq va tilshunoslik sohalarida ham ijod qilgan; yigirmadan ortiq asari saqlangan. Vafot etgan yili — 1697.
Falsafiy risolalari orasida «Ar-risola ad-davriyya» (davriylik haqida; Buxoroda yozilgan, yozilgan yili noma'lum) va uning «Risolatu istilzami davr min tasalsul» nomli varianti bor. Ularda chekli va cheksizlik masalasi yuksalib boruvchi aylanma harakat ko'rinishida talqin qilinadi. «Takammul at-tatimma» esa Yusuf Qorabog'iyning «Tatimmatul havoshi» asariga to'ldirma va sharh sifatida yozilgan.
U mashhur o'rta asr darsliklariga hoshiyalar bitgan: Adududdin Ijiyning aqoid risolasi bo'yicha Jaloliddin Davoniy sharhiga yozilgan hoshiya, Taftazoniyning mantiq va kalomga oid «Tahzib» asariga hoshiya hamda Jomiyning «Al-Kofiya» sharhi («Sharhi mulla»)ga yozilgan «Zoiyya foydalari» hoshiyasi shular jumlasidandir. Hoshiyalari madrasalarda XIX asrgacha o'qitilgan, ba'zilari XX asr boshigacha tosh bosmada chiqarilgan.
Ijtimoiy-axloqiy mavzudagi «Kitobi favoidi xoqoniyya» («Xoqonga foydali maslahatlar kitobi») hukmdorning fazilatlari, adolat, soliqlar va jazolar haqida so'zlaydi; soliq tizimi to'g'risida qimmatli ma'lumot beradi. Uning she'riy devoni ham bor va kotiblar tomonidan XX asrgacha ko'chirilib kelingan. Keyingi tadqiqotlarda uning taxminan 30 asari tasniflangan, 100 dan ortiq qo'lyozma va tosh bosma nusxasi O'zbekiston, Turkiya, Rossiya va Tojikiston fondlarida tavsiflangan.
Hayot yo'li
- 1697Vafoti
Buxoroda faoliyat yuritgan olim 1697-yilda vafot etgan.
Asarlari
- «Ar-risola ad-davriyya»
Davriylik haqidagi falsafiy risola.
- «Takammul at-tatimma»
Yusuf Qorabog'iyning «Tatimmatul havoshi» asariga sharh.
- Davoniyning aqoid sharhiga hoshiya
Adududdin Ijiy risolasi bo'yicha.
- «Hoshiyai Mavlaviy Sharif bar sharhi Tahzib»
Taftazoniy asariga hoshiya.
- «Hoshiyai Mavlaviy Sharif bar favoidi Ziyoiyya»
Jomiyning «Al-Kofiya» sharhiga hoshiya.
- «Kitobi favoidi xoqoniyya»
Ijtimoiy-axloqiy va siyosiy risola.
- She'riy devon
She'rlar to'plami.