Biografiya
Muhyi — turkiy va forsiy tillarda she'r yozgan shoir; bu taxallus, asl ismi Muhammad Rizo Oxund o'g'li. U 1835-yilda Afg'onistondagi Qandahor shahrida dunyoga kelgan, 1911-yilda Andijonda vafot etgan. Ta'limni Hirot va Buxoro madrasalarida olgan.
Muhyi XIX asrning 60-yillari o'rtalarida Andijonda yashagan. O'sha paytda shaharni boshqargan, Xudoyorxonning to'ng'ich farzandi Nasriddinbek (1865–1875) 1869-yilda shoirga «Toj ush-shuaro» («Shoirlar toji») degan faxriy nom bergan. 1871-yilda haj safaridan qaytgach, u «Hoji Muhyi» taxallusi bilan atala boshlagan. Qo'qon xonligi 1876-yilda tugatilgandan keyin Qo'qonga ko'chib, Soibzoda hazrat madrasasida istiqomat qilgan.
Shoirdan boy adabiy meros qolgan: devonning turli kotiblar ko'chirgan oltita qo'lyozma nusxasi va o'zi tartib bergan bitta she'riy to'plam ma'lum. Forsiy hamda turkiy devonlari 1912-yilda Toshkentda, Portsev bosmaxonasida bir jildda bosilgan. Forsiy devon (230 sahifa) 242 g'azal, 6 qasida, 4 masnaviy, 91 qit'a, 19 fard va 3 ruboiyni o'z ichiga oladi; turkiy devon (130 sahifa)da 148 g'azal, 1 musaddas, 1 murabba', 74 qit'a, 1 qasida va 11 mufradot bor.
Uning ijodining asosiy qismi lirikadan iborat, g'azallarida Navoiy, Lutfiy va So'fi Olloyorning ta'siri seziladi. Hajviy asarlarida — ayniqsa taniqli «Viktor voqeasi»ga bag'ishlangan muxammasda — o'lkaga kirib kelayotgan rus sarmoyadorlarining ish-harakatlari va ularga ishonib aldanib qolgan mahalliy boylar kulgi ostiga olingan.
Hayot yo'li
- 1835Qandahorda tug'ildi
- Hirot va Buxoro madrasalarida tahsil oldi
- 1860-yillar o'rtalarida Andijonda yashadi
- 1869«Toj ush-shuaro» unvonini oldi
- 1871Haj qildi va «Hoji Muhyi» taxallusini oldi
- 1876Qo'qon xonligi tugatilgach, Qo'qonda yashadi
- 1911Andijonda vafot etdi
- 1912Forsiy va turkiy devonlari Toshkentda nashr etildi
Asarlar
- «Turkiy devon» (1912)
- «Forsiy devon» (1912)