Биография
Муҳйи — туркий ва форсий тилларда шеър ёзган шоир; бу тахаллус, асл исми Муҳаммад Ризо Охунд ўғли. У 1835-йилда Афғонистондаги Қандаҳор шаҳрида дунёга келган, 1911-йилда Андижонда вафот этган. Таълимни Ҳирот ва Бухоро мадрасаларида олган.
Муҳйи XIX асрнинг 60-йиллари ўрталарида Андижонда яшаган. Ўша пайтда шаҳарни бошқарган, Худоёрхоннинг тўнғич фарзанди Насриддинбек (1865–1875) 1869-йилда шоирга «Тож уш-шуаро» («Шоирлар тожи») деган фахрий ном берган. 1871-йилда ҳаж сафаридан қайтгач, у «Ҳожи Муҳйи» тахаллуси билан атала бошлаган. Қўқон хонлиги 1876-йилда тугатилгандан кейин Қўқонга кўчиб, Соибзода ҳазрат мадрасасида истиқомат қилган.
Шоирдан бой адабий мерос қолган: девоннинг турли котиблар кўчирган олтита қўлёзма нусхаси ва ўзи тартиб берган битта шеърий тўплам маълум. Форсий ҳамда туркий девонлари 1912-йилда Тошкентда, Портсев босмахонасида бир жилдда босилган. Форсий девон (230 саҳифа) 242 ғазал, 6 қасида, 4 маснавий, 91 қитъа, 19 фард ва 3 рубоийни ўз ичига олади; туркий девон (130 саҳифа)да 148 ғазал, 1 мусаддас, 1 мурабба', 74 қитъа, 1 қасида ва 11 муфрадот бор.
Унинг ижодининг асосий қисми лирикадан иборат, ғазалларида Навоий, Лутфий ва Сўфи Оллоёрнинг таъсири сезилади. Ҳажвий асарларида — айниқса таниқли «Виктор воқеаси»га бағишланган мухаммасда — ўлкага кириб келаётган рус сармоядорларининг иш-ҳаракатлари ва уларга ишониб алданиб қолган маҳаллий бойлар кулги остига олинган.
Ҳаёт йўли
- 1835Қандаҳорда туғилди
- Ҳирот ва Бухоро мадрасаларида таҳсил олди
- 1860-йиллар ўрталарида Андижонда яшади
- 1869«Тож уш-шуаро» унвонини олди
- 1871Ҳаж қилди ва «Ҳожи Муҳйи» тахаллусини олди
- 1876Қўқон хонлиги тугатилгач, Қўқонда яшади
- 1911Андижонда вафот этди
- 1912Форсий ва туркий девонлари Тошкентда нашр этилди
Асарлар
- «Туркий девон» (1912)
- «Форсий девон» (1912)