Xorazm adabiy muhitining shoiri va mutrib-bastakori, Xiva xoni Feruz saroyida devonbegi; 14 ming misraga yaqin g'azal, muxammas va qasidalar muallifi.
Biografiya
Mutrib Xonaxarobiy (asl ismi Muhammad Hasan Hoji Tabib o'g'li) — Xivada yashab ijod qilgan shoir. Muhammad Aminxon madrasasida tahsil ko'rgan. «Mutrib» so'zi «sozanda» ma'nosini bildiradi: u maqomchi va bastakor sifatida ham tanilgani uchun shunday taxallus tanlagan.
Xon va shoir Feruz uning iste'dodining turli qirralarini qadrlab, saroyga chorlagan hamda devonbegi qilib tayinlagan. Mutrib she'r yozishni 1890-yilda boshlagan. O'sha yillardagi g'azal va muxammaslari ko'plab bayoz va majmualarga kiritilgan; Tabibiy tuzgan ikki tazkiraning ikkalasida ham uning asarlaridan namunalar keltirilgan.
XX asrning 20-yillarida saroy tugatilganidan so'ng Mutrib Xorazmda paydo bo'lgan mahalliy matbuot ishida faol bo'lib, «Xorazm xabarlari» va «Inqilob quyoshi» gazetalarida adabiy xodimlik qilgan. Ma'rifatga chaqiruvchi va hurriyatni kuylovchi she'rlari — «Bilinglar, ey xaloyiq», «Ko'ring endi xaloyiqqa...», «Ko'nglima bir turfa so'z keldi ravon» singari asarlar — mahalliy gazeta-jurnallarda hamda 1924-yilda Xivada chiqqan «Yo'g'urmiya» to'plamida e'lon qilingan. Bu turkumda targ'ibot-tashviqot ruhi, xitob va da'vat ohanglari yetakchilik qiladi.
Bayozlar, devonlar va majmualar vositasida Mutribdan g'azal, muxammas, musaddas va qasidalardan iborat qariyb 14 ming misra meros yetib kelgan. Bu merosning negizini muhabbat mavzusidagi g'azallar, shuningdek ruboiy, murabba, masnaviy hamda muxammas va musaddas turidagi she'rlar tashkil qiladi; xon va shoir Feruzga atalgan qasidalar ham bor. Asarlarining ko'p qismini 1909-yilda Muhammad Sharif ibn Muhammad Yoqub — Harrot 300 sahifali devon qilib to'plagan. Shoirning ikkita kichik devoni esa Sharqshunoslik instituti (O'zbekiston Fanlar akademiyasi) fondida 903- va 906-inventar raqamlari ostida turadi.
Feruz davridagi xorazmlik ijodkorlarga bag'ishlangan Laffasiy tazkirasida Mutribning «Shoh Komron» deb nomlangan she'riy asari borligi aytilgan. Shoirning tug'ilgan va vafot etgan yillari manbalarda turlicha berilgani uchun bu yerda ko'rsatilmaydi.
Karyera
- «Xorazm haqiqati» gazetasiAdabiy xodim («Inqilob quyoshi» gazetasi davrida) · Urganch
Hayot yo'li
- 1890Birinchi she'rlar
She'r yozishni boshlagan.
- 1909Harrot devoni
Muhammad Sharif Harrot 300 sahifali devon tuzgan.
- 1920-yillarMatbuotdagi faoliyat
Saroy tugagach, «Xorazm xabarlari» va «Inqilob quyoshi» gazetalarida adabiy xodim bo'lgan.
- 1924«Yo'g'urmiya»
Xivada chiqqan «Yo'g'urmiya» to'plamida she'rlari bosilgan.
Asarlar
- Devon (1909-yilgi tuzilma, 300 sahifa) (1909)She'riy devon
- «Shoh Komron»She'riy asar