Хоразм адабий муҳитининг шоири ва мутриб-бастакори, Хива хони Феруз саройида девонбеги; 14 минг мисрага яқин ғазал, мухаммас ва қасидалар муаллифи.
Биография
Мутриб Хонахаробий (асл исми Муҳаммад Ҳасан Ҳожи Табиб ўғли) — Хивада яшаб ижод қилган шоир. Муҳаммад Аминхон мадрасасида таҳсил кўрган. «Мутриб» сўзи «созанда» маъносини билдиради: у мақомчи ва бастакор сифатида ҳам танилгани учун шундай тахаллус танлаган.
Хон ва шоир Феруз унинг истеъдодининг турли қирраларини қадрлаб, саройга чорлаган ҳамда девонбеги қилиб тайинлаган. Мутриб шеър ёзишни 1890-йилда бошлаган. Ўша йиллардаги ғазал ва мухаммаслари кўплаб баёз ва мажмуаларга киритилган; Табибий тузган икки тазкиранинг иккаласида ҳам унинг асарларидан намуналар келтирилган.
XX асрнинг 20-йилларида сарой тугатилганидан сўнг Мутриб Хоразмда пайдо бўлган маҳаллий матбуот ишида фаол бўлиб, «Хоразм хабарлари» ва «Инқилоб қуёши» газеталарида адабий ходимлик қилган. Маърифатга чақирувчи ва ҳурриятни куйловчи шеърлари — «Билинглар, эй халойиқ», «Кўринг энди халойиққа...», «Кўнглима бир турфа сўз келди равон» сингари асарлар — маҳаллий газета-журналларда ҳамда 1924-йилда Хивада чиққан «Йўғурмия» тўпламида эълон қилинган. Бу туркумда тарғибот-ташвиқот руҳи, хитоб ва даъват оҳанглари етакчилик қилади.
Баёзлар, девонлар ва мажмуалар воситасида Мутрибдан ғазал, мухаммас, мусаддас ва қасидалардан иборат қарийб 14 минг мисра мерос етиб келган. Бу мероснинг негизини муҳаббат мавзусидаги ғазаллар, шунингдек рубоий, мурабба, маснавий ҳамда мухаммас ва мусаддас туридаги шеърлар ташкил қилади; хон ва шоир Ферузга аталган қасидалар ҳам бор. Асарларининг кўп қисмини 1909-йилда Муҳаммад Шариф ибн Муҳаммад Ёқуб — Ҳаррот 300 саҳифали девон қилиб тўплаган. Шоирнинг иккита кичик девони эса Шарқшунослик институти (Ўзбекистон Фанлар академияси) фондида 903- ва 906-инвентар рақамлари остида туради.
Феруз давридаги хоразмлик ижодкорларга бағишланган Лаффасий тазкирасида Мутрибнинг «Шоҳ Комрон» деб номланган шеърий асари борлиги айтилган. Шоирнинг туғилган ва вафот этган йиллари манбаларда турлича берилгани учун бу ерда кўрсатилмайди.
Карьера
- «Хоразм ҳақиқати» газетасиАдабий ходим («Инқилоб қуёши» газетаси даврида) · Урганч
Ҳаёт йўли
- 1890Биринчи шеърлар
Шеър ёзишни бошлаган.
- 1909Ҳаррот девони
Муҳаммад Шариф Ҳаррот 300 саҳифали девон тузган.
- 1920-йилларМатбуотдаги фаолият
Сарой тугагач, «Хоразм хабарлари» ва «Инқилоб қуёши» газеталарида адабий ходим бўлган.
- 1924«Йўғурмия»
Хивада чиққан «Йўғурмия» тўпламида шеърлари босилган.
Асарлар
- Девон (1909-йилги тузилма, 300 саҳифа) (1909)Шеърий девон
- «Шоҳ Комрон»Шеърий асар