Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Navro'z Ahmadxon
Tuzatish taklif qilish

Navro'z Ahmadxon

Shayboniylar sulolasidan hukmdor, Toshkent hokimi; 1551–1556-yillarda Samarqandda oliy xon bo'lgan, Baroqxon nomi bilan ham mashhur, Toshkentda Baroqxon madrasasini qurdirgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Taxallusi:
Baroqxon
Tug'ilgan:
taxminan 1510 — 1556
Otasi:
Suyunchxo'jaxon
Farzandlar:
Darveshsulton, Jalolsulton, Boboxon, Aminsulton, Dustumsulton, Qosimsulton, Xorazmshoh-sulton, Tohirsulton

Biografiya

Navro'z Ahmadxon shayboniylar sulolasiga mansub hukmdor bo'lib, manbalarda ko'pincha Baroqxon nomi bilan ham tilga olinadi. U Toshkent hokimi Suyunchxo'jaxonning ikkinchi o'g'li, Keldimuhammadxonning ukasi edi. Tug'ilgan yili aniq emas; tarixiy adabiyotda odatda 1510-yil ko'rsatiladi. Yoshligida unga shoir Vosifiy tarbiya bergan: she'riyat, musiqa va nazm ilmidan saboq olgan, shu bilan birga chavandozlik va harbiy mashqlar bilan ko'proq shug'ullangan.

Otasi vafotidan keyin Toshkentni boshqargan (o'zbek ensiklopedik manbalarida bu davr 1533–1551-yillar deb ko'rsatiladi). XVI asr o'rtalarida shayboniylar davlati bir necha ulusga bo'linib qolgan edi: Samarqandda Abdullatifxon, Buxoroda Ubaydullaxonning o'g'li Abdulazizxon hukmronlik qilgan, Toshkent esa Navro'z Ahmadxon qo'lida edi. 1551-yilda u Abdullatifxon bilan birga Karmanaga yurish qilgan.

Abdullatifxon 1551-yilda vafot etgach, Navro'z Ahmadxon Samarqandni egallab, shayboniylarning oliy xoni deb e'lon qilindi va poytaxtni Toshkentdan Samarqandga ko'chirdi. Uning nomiga Movarounnahr shaharlarida xutba o'qilgan; Buxoro, Samarqand, Toshkent va Balxda uning nomi bilan tanga zarb etilgan. Biroq Buxoroda Abdulazizxon hokimiyati saqlanib qoldi, ya'ni davlat amalda ikki markazga bo'lingan holda qoldi.

Balxda turgan Pirmuhammadxon va uning jiyani Abdullaxon (keyinchalik Abdullaxon II) 1553, 1554 va 1555-yillarda Navro'z Ahmadxonga qarshi yurish qilgan, ammo Tojik milliy ensiklopediyasidagi ma'lumotga ko'ra, har safar mag'lub bo'lgan. Hukmronligi davrida u sug'orish ishlariga e'tibor bergan, iqtisodiy islohotlar o'tkazishga urinib ko'rgan; uning davrida Movarounnahrning Yaqin va O'rta Sharq, Hindiston, Xitoy hamda Sibir bilan savdo va elchilik aloqalari rivojlangan.

Toshkentda otasi maqbarasi yonida unga Baroqxon madrasasi qurilgan; u bugungi kunda ham Toshkentdagi me'moriy yodgorliklardan biri. Xonning sakkizta o'g'li bo'lgan, ular orasida Boboxon ham bor.

Navro'z Ahmadxon 1556-yilda vafot etgan. Hofiz Tanish Buxoriyning «Abdullanoma» asarida yozilishicha, u Zarafshon daryosidan boshlanadigan Dargom kanalining bosh inshooti — Ravotxo'ja to'g'onini ta'mirlash uchun kelgan va shu yerda to'satdan olamdan o'tgan. O'lim sanasi manbalarda turlicha: 10-sentabr yoki 23-noyabr deyiladi. Ayrim ma'lumotlarga ko'ra, u Samarqandda Xo'ja Ahror qabri yonida dafn etilgan. Undan keyin shayboniylarning oliy xonligi Pirmuhammadxonga o'tgan.

Karyera

Hayot yo'li

  1. taxminan 1510
    Tug'ilishi

    Toshkent hokimi Suyunchxo'jaxonning ikkinchi o'g'li; aniq tug'ilgan yili ma'lum emas.

  2. 1533–1551
    Toshkent hokimi

    Otasidan keyin Toshkentni boshqargan.

  3. 1551
    Karmanaga yurish

    Abdullatifxon bilan birga Karmanaga hujum uyushtirgan.

  4. 1551
    Samarqandni egallashi

    Abdullatifxon vafotidan keyin Samarqandga o'tib, shayboniylarning oliy xoni deb e'lon qilingan.

  5. 1551–1556
    Oliy xonlik

    Movarounnahrni boshqargan, Buxoro, Samarqand, Toshkent va Balxda uning nomidan tanga zarb etilgan.

  6. 1553–1555
    Pirmuhammadxon hujumlari

    Balxdan Pirmuhammadxon va Abdullaxon uch marta yurish qilgan, har safar mag'lub bo'lgan.

  7. XVI asr o'rtalari
    Baroqxon madrasasi

    Toshkentda otasi maqbarasi yonida o'z nomidagi madrasa qurdirgan.

  8. 1556
    Vafoti

    Ravotxo'ja to'g'onini ta'mirlash safarida to'satdan vafot etgan; Pirmuhammadxon oliy xon bo'lgan.

Meros

Navro'z Ahmadxon shayboniylar davlatining 1551–1556-yillardagi oliy xoni sifatida eslanadi: u Toshkent hokimligidan Samarqand taxtiga ko'tarilgan, nomi bilan tanga zarb etilgan va Toshkentda Baroqxon madrasasi qurilgan. Madrasa bugun ham shahar me'moriy yodgorliklari qatorida turadi.

Davr: Shayboniylar davlati, XVI asr o'rtalari
  • Karmanaga yurish (1551)
  • Samarqandda oliy xon deb e'lon qilinishi (1551)
  • Pirmuhammadxonning uch yurishi (1553)
  • Vafoti (1556)
Navro'z Ahmadxon (taxminan 1510–1556) — Tarixiy shaxs | Shaxs.uz