Наврўз Аҳмадхон

Наврўз Аҳмадхон шайбонийлар сулоласига мансуб ҳукмдор бўлиб, манбаларда кўпинча Бароқхон номи билан ҳам тилга олинади. У Тошкент ҳокими Суюнчхўжахоннинг иккинчи ўғли, Келдимуҳаммадхоннинг укаси эди. Туғилган йили аниқ эмас; тарихий адабиётда одатда 1510-йил кўрсатилади. Ёшлигида унга шоир Восифий тарбия берган: шеърият, мусиқа ва назм илмидан сабоқ олган, шу билан бирга чавандозлик ва ҳарбий машқлар билан кўпроқ шуғулланган.

Отаси вафотидан кейин Тошкентни бошқарган (ўзбек энсиклопедик манбаларида бу давр 1533–1551-йиллар деб кўрсатилади). XVI аср ўрталарида шайбонийлар давлати бир неча улусга бўлиниб қолган эди: Самарқандда Абдуллатифхон, Бухорода Убайдуллахоннинг ўғли Абдулазизхон ҳукмронлик қилган, Тошкент эса Наврўз Аҳмадхон қўлида эди. 1551-йилда у Абдуллатифхон билан бирга Карманага юриш қилган.

Абдуллатифхон 1551-йилда вафот этгач, Наврўз Аҳмадхон Самарқандни эгаллаб, шайбонийларнинг олий хони деб эълон қилинди ва пойтахтни Тошкентдан Самарқандга кўчирди. Унинг номига Мовароуннаҳр шаҳарларида хутба ўқилган; Бухоро, Самарқанд, Тошкент ва Балхда унинг номи билан танга зарб этилган. Бироқ Бухорода Абдулазизхон ҳокимияти сақланиб қолди, яъни давлат амалда икки марказга бўлинган ҳолда қолди.

Балхда турган Пирмуҳаммадхон ва унинг жияни Абдуллахон (кейинчалик Абдуллахон II) 1553, 1554 ва 1555-йилларда Наврўз Аҳмадхонга қарши юриш қилган, аммо Тожик миллий энсиклопедиясидаги маълумотга кўра, ҳар сафар мағлуб бўлган. Ҳукмронлиги даврида у суғориш ишларига эътибор берган, иқтисодий ислоҳотлар ўтказишга уриниб кўрган; унинг даврида Мовароуннаҳрнинг Яқин ва Ўрта Шарқ, Ҳиндистон, Хитой ҳамда Сибир билан савдо ва элчилик алоқалари ривожланган.

Тошкентда отаси мақбараси ёнида унга Бароқхон мадрасаси қурилган; у бугунги кунда ҳам Тошкентдаги меъморий ёдгорликлардан бири. Хоннинг саккизта ўғли бўлган, улар орасида Бобохон ҳам бор.

Наврўз Аҳмадхон 1556-йилда вафот этган. Ҳофиз Таниш Бухорийнинг «Абдулланома» асарида ёзилишича, у Зарафшон дарёсидан бошланадиган Даргом каналининг бош иншооти — Равотхўжа тўғонини таъмирлаш учун келган ва шу ерда тўсатдан оламдан ўтган. Ўлим санаси манбаларда турлича: 10-сентабр ёки 23-ноябр дейилади. Айрим маълумотларга кўра, у Самарқандда Хўжа Аҳрор қабри ёнида дафн этилган. Ундан кейин шайбонийларнинг олий хонлиги Пирмуҳаммадхонга ўтган.