Biografiya
Noqis – Kattaqo'rg'on bilan bog'liq o'zbek shoiri; bu uning taxallusi, asl ismi Abdulqodir Muhammadshokir o'g'li. U 1860-yilda tug'ilgan va 1929-yilda vafot etgan.
Ta'limni Kattaqo'rg'on hamda Buxoro madrasalarida olgan. 1895-yilda Kattaqo'rg'onga qaytgach, madrasada dars bergan va ayni paytda dehqonchilik ham qilgan.
Noqis ijodiy jihatdan Sa'diy, Jomiy, Navoiy, Fuzuliy kabi shoirlar izidan borgan: ularning g'azallariga muxammas bog'lagan. Muqimiy ijodiga alohida hurmat bilan qaragan va unga tazmin tarzida muxammaslar bitgan, ular orasida «Dog'men», «Kel ertaroq», «Nozaninim» bor.
1905-yildan boshlab shoir she'rlarida ijtimoiy ohang kuchaydi: adolatsizlik va johillikka qarshi nafrat yangray boshladi. G'azallari «Bayozi Mahdiy», «Armug'oni Hislat», «Bayozi Miriy», «Bayozi Jo'rabek» hamda boshqa bayozlardan o'rin olgan. XIX asr oxiri va XX asr boshida Buxoroda tuzilgan tazkiralarda uning ijodi yuqori baholangan.
Noqisdan 6 mingga yaqin misra she'r va bir necha bayoz yetib kelgan. «Bayozi Noqis» qo'lyozmasi Tojikiston Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida (inv. № 1005), «Devoni Noqis» esa O'zbekiston Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida (inv. № 97) turibdi. Shoir «Layli va Majnun» mavzusida doston yozgani aytiladi, lekin bu asar hozircha topilmagan. G'azal va muxammaslarini hofizlar hamon kuylab yuradi, masalan, «Hajringda dardu g'am bilan hasratda dog'man…» misrasi bilan boshlanuvchi g'azalni.
Hayot yo'li
- 1860Tug'ilgan
- 1895Kattaqo'rg'onga qaytgan
Madrasada dars bergan, shu bilan birga dehqonchilik qilgan.
- 1905Ijtimoiy mavzu kuchaygan
She'rlarida adolatsizlik va johillikka qarshi nafrat kuchaya borgan.
- 1929Vafot etgan
Asarlar
- «Bayozi Noqis»Qo'lyozma bayoz
- «Devoni Noqis»Qo'lyozma devon
- «Dog'men»Tazmin muxammas
- «Kel ertaroq»Tazmin muxammas
- «Nozaninim»Tazmin muxammas