Биография
Ноқис – Каттақўрғон билан боғлиқ ўзбек шоири; бу унинг тахаллуси, асл исми Абдулқодир Муҳаммадшокир ўғли. У 1860-йилда туғилган ва 1929-йилда вафот этган.
Таълимни Каттақўрғон ҳамда Бухоро мадрасаларида олган. 1895-йилда Каттақўрғонга қайтгач, мадрасада дарс берган ва айни пайтда деҳқончилик ҳам қилган.
Ноқис ижодий жиҳатдан Саъдий, Жомий, Навоий, Фузулий каби шоирлар изидан борган: уларнинг ғазалларига мухаммас боғлаган. Муқимий ижодига алоҳида ҳурмат билан қараган ва унга тазмин тарзида мухаммаслар битган, улар орасида «Доғмен», «Кел эртароқ», «Нозаниним» бор.
1905-йилдан бошлаб шоир шеърларида ижтимоий оҳанг кучайди: адолатсизлик ва жоҳилликка қарши нафрат янграй бошлади. Ғазаллари «Баёзи Маҳдий», «Армуғони Ҳислат», «Баёзи Мирий», «Баёзи Жўрабек» ҳамда бошқа баёзлардан ўрин олган. XIX аср охири ва XX аср бошида Бухорода тузилган тазкираларда унинг ижоди юқори баҳоланган.
Ноқисдан 6 мингга яқин мисра шеър ва бир неча баёз етиб келган. «Баёзи Ноқис» қўлёзмаси Тожикистон Фанлар академиясининг Шарқшунослик институтида (инв. № 1005), «Девони Ноқис» эса Ўзбекистон Фанлар академиясининг Шарқшунослик институтида (инв. № 97) турибди. Шоир «Лайли ва Мажнун» мавзусида достон ёзгани айтилади, лекин бу асар ҳозирча топилмаган. Ғазал ва мухаммасларини ҳофизлар ҳамон куйлаб юради, масалан, «Ҳажрингда дарду ғам билан ҳасратда доғман…» мисраси билан бошланувчи ғазални.
Ҳаёт йўли
- 1860Туғилган
- 1895Каттақўрғонга қайтган
Мадрасада дарс берган, шу билан бирга деҳқончилик қилган.
- 1905Ижтимоий мавзу кучайган
Шеърларида адолатсизлик ва жоҳилликка қарши нафрат кучая борган.
- 1929Вафот этган
Асарлар
- «Баёзи Ноқис»Қўлёзма баёз
- «Девони Ноқис»Қўлёзма девон
- «Доғмен»Тазмин мухаммас
- «Кел эртароқ»Тазмин мухаммас
- «Нозаниним»Тазмин мухаммас