
Nurjahon begim
Boburiy podshoh Jahongirning xotini (1611-yildan), saltanatni amalda boshqargan malika; Maxfiy taxallusi bilan fors tilida she'r yozgan (1577–1645).
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Yozuvchi, Shoira
- Haqiqiy ismi:
- Mehriniso
- Taxallusi:
- Nurmahal, Maxfiy
- Hayot yillari:
- 1577 — 1645
- Turmush o'rtog'i:
- Jahongirshoh
- Farzandlar:
- Ladli begim
Biografiya
Nurjahon begim (asl ismi Mehriniso) Hindistonda hukmronlik qilgan Boburiylardan Jahongirshohning xotini bo'lib, uning saltanat ishlariga qo'shgan hissasi bilan tanilgan. U 1577-yilda Qandahorda tug'ilgan; oilasi Eronlik bo'lib, qiyinchilik tufayli Hindistonga ko'chib, Akbar saroyida xizmatga kirgan.
Mehriniso 1594-yilda saroy amaldori Ali Quli Istajlu (Sherafkan)ga turmushga chiqdi va u bilan Bengaliyaga ketdi; ularning qizi Ladli begim 1605-yilda tug'ilgan. Rivoyatga ko'ra, shahzoda Salim uni yoshligida sevib qolgan va Akbar bunga qarshi chiqqan, ammo bu hikoya tarixiy jihatdan isbotlanmagan. Sherafkan 1607-yilda halok bo'ldi (ziyouz.uz maqolasida 1611-yil deyiladi). Beva qolgan Mehriniso Agra saroyiga keldi va 1611-yil 25-mayda Jahongirshohga turmushga chiqdi; unga Nurmahal, keyin Nurjahon («jahon nuri») nomi berildi.
Jahongirning sog'lig'i yomonlashgach, hokimiyat amalda Nurjahon begim qo'lida to'plandi. Uning otasi Etimod-ud-davla bosh vazir, akasi Osafxon saroy boshqaruvchisi bo'ldi. Uning nomi bitilgan tanga (Patnada zarb etilgan kumush rupiya, 1627–1628) va «Nuri Jahoniy» deb atalgan oltin tanga haqidagi ma'lumotlar uning mavqeini ko'rsatadi. Ziyouz.uz maqolasiga ko'ra, u gulob va «atri Jahongiriy»ni kashf qilgan, yangi taomlar va xona bezaklari o'ylab topgan.
Saroyda guruhlar kurashi kuchaydi. Nurjahon o'z qizi Ladli begimni shahzoda Shahriyorga uzatib, uni valiahd qilmoqchi bo'ldi, Osafxon esa kuyovi shahzoda Xurram (keyingi Shohjahon)ni qo'llab turdi. 1622-yil otasi vafot etgach, Xurram bilan ziddiyat keskinlashdi, shahzoda ota-onasiga qarshi qo'zg'olon ko'tardi. 1626-yilda lashkarboshi Mahobatxon Jahongirni Kobulga ketayotgan yo'lda qo'lga oldi; Nurjahon qarshilik ko'rsatib, o'zi asir tushdi, keyin esa shohning ozod bo'lishini uyushtirdi.
Jahongir 1627-yil oxirida vafot etgach, Xurram taxtni egalladi va 1628-yilda Shohjahon nomi bilan podshoh bo'ldi. Nurjahon begim Lohurda yashab, 1645-yilda vafot etdi va Shohdara qabristonida dafn qilindi. U nozik did egasi shoira edi: Maxfiy taxallusi bilan fors tilida g'azallar bitgan (ziyouz.uz maqolasi buning misollarini keltiradi).
Hayot yo'li
- 1577Qandahorda tug'ildi
Asl ismi Mehriniso; oilasi Eronlik edi.
- 1594Sherafkanga turmushga chiqdi
Ali Quli Istajlu bilan Bengaliyaga ketdi.
- 1611Jahongirshohga turmushga chiqdi
25-mayda; Nurmahal, keyin Nurjahon nomini oldi.
- 1622Otasi vafot etdi
Etimod-ud-davla vafotidan so'ng Xurram bilan kurash kuchaydi.
- 1626Mahobatxon voqeasi
Jahongir Mahobatxon tomonidan qo'lga olindi; Nurjahon uning ozod bo'lishini uyushtirdi.
- 1628Shohjahon taxtga chiqdi
Nurjahon hokimiyatdan chetlashdi.
- 1645Lohurda vafot etdi
Shohdara qabristonida dafn etildi.