
Нуржаҳон бегим
Бобурий подшоҳ Жаҳонгирнинг хотини (1611-йилдан), салтанатни амалда бошқарган малика; Махфий тахаллуси билан форс тилида шеър ёзган (1577–1645).
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ёзувчи, Шоира
- Ҳақиқий исми:
- Меҳринисо
- Тахаллуси:
- Нурмаҳал, Махфий
- Ҳаёт йиллари:
- 1577 — 1645
- Турмуш ўртоғи:
- Жаҳонгиршоҳ
- Фарзандлар:
- Ладли бегим
Биография
Нуржаҳон бегим (асл исми Меҳринисо) Ҳиндистонда ҳукмронлик қилган Бобурийлардан Жаҳонгиршоҳнинг хотини бўлиб, унинг салтанат ишларига қўшган ҳиссаси билан танилган. У 1577-йилда Қандаҳорда туғилган; оиласи Эронлик бўлиб, қийинчилик туфайли Ҳиндистонга кўчиб, Акбар саройида хизматга кирган.
Меҳринисо 1594-йилда сарой амалдори Али Қули Истажлу (Шерафкан)га турмушга чиқди ва у билан Бенгалияга кетди; уларнинг қизи Ладли бегим 1605-йилда туғилган. Ривоятга кўра, шаҳзода Салим уни ёшлигида севиб қолган ва Акбар бунга қарши чиққан, аммо бу ҳикоя тарихий жиҳатдан исботланмаган. Шерафкан 1607-йилда ҳалок бўлди (ziyouz.uz мақоласида 1611-йил дейилади). Бева қолган Меҳринисо Агра саройига келди ва 1611-йил 25-майда Жаҳонгиршоҳга турмушга чиқди; унга Нурмаҳал, кейин Нуржаҳон («жаҳон нури») номи берилди.
Жаҳонгирнинг соғлиғи ёмонлашгач, ҳокимият амалда Нуржаҳон бегим қўлида тўпланди. Унинг отаси Этимод-уд-давла бош вазир, акаси Осафхон сарой бошқарувчиси бўлди. Унинг номи битилган танга (Патнада зарб этилган кумуш рупия, 1627–1628) ва «Нури Жаҳоний» деб аталган олтин танга ҳақидаги маълумотлар унинг мавқеини кўрсатади. Ziyouz.uz мақоласига кўра, у гулоб ва «атри Жаҳонгирий»ни кашф қилган, янги таомлар ва хона безаклари ўйлаб топган.
Саройда гуруҳлар кураши кучайди. Нуржаҳон ўз қизи Ладли бегимни шаҳзода Шаҳриёрга узатиб, уни валиаҳд қилмоқчи бўлди, Осафхон эса куёви шаҳзода Хуррам (кейинги Шоҳжаҳон)ни қўллаб турди. 1622-йил отаси вафот этгач, Хуррам билан зиддият кескинлашди, шаҳзода ота-онасига қарши қўзғолон кўтарди. 1626-йилда лашкарбоши Маҳобатхон Жаҳонгирни Кобулга кетаётган йўлда қўлга олди; Нуржаҳон қаршилик кўрсатиб, ўзи асир тушди, кейин эса шоҳнинг озод бўлишини уюштирди.
Жаҳонгир 1627-йил охирида вафот этгач, Хуррам тахтни эгаллади ва 1628-йилда Шоҳжаҳон номи билан подшоҳ бўлди. Нуржаҳон бегим Лоҳурда яшаб, 1645-йилда вафот этди ва Шоҳдара қабристонида дафн қилинди. У нозик дид эгаси шоира эди: Махфий тахаллуси билан форс тилида ғазаллар битган (ziyouz.uz мақоласи бунинг мисолларини келтиради).
Ҳаёт йўли
- 1577Қандаҳорда туғилди
Асл исми Меҳринисо; оиласи Эронлик эди.
- 1594Шерафканга турмушга чиқди
Али Қули Истажлу билан Бенгалияга кетди.
- 1611Жаҳонгиршоҳга турмушга чиқди
25-майда; Нурмаҳал, кейин Нуржаҳон номини олди.
- 1622Отаси вафот этди
Этимод-уд-давла вафотидан сўнг Хуррам билан кураш кучайди.
- 1626Маҳобатхон воқеаси
Жаҳонгир Маҳобатхон томонидан қўлга олинди; Нуржаҳон унинг озод бўлишини уюштирди.
- 1628Шоҳжаҳон тахтга чиқди
Нуржаҳон ҳокимиятдан четлашди.
- 1645Лоҳурда вафот этди
Шоҳдара қабристонида дафн этилди.