Olimxon (Qo'qon)
Qo'qon xoni (1801–1810), Ming sulolasidan, Norbo'tabiyning o'g'li; Xo'jand, Toshkent va Sirdaryo bo'yidagi yerlarni qo'shib, xonlik maqomini qabul qilgan hukmdor.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- taxminan 1774 — 1810
- Otasi:
- Norbo'tabiy
Biografiya
Olimxon Ming sulolasidan chiqqan Qo'qon hukmdori, Norbo'tabiyning o'g'li, Umarxonning akasi. Taxminan 1774-yilda tug'ilgan va otasidan so'ng 1801-yildan 1810-yilgacha xonlikni boshqargan. Uning davrida Qo'qon Farg'ona vodiysidagi mayda yurtdan keng hududli davlatga aylandi.
Olimxon qo'shinni isloh qilib, tog'li tojiklardan — qoratekinliklar, shug'nonliklar, badaxshonliklardan — yollanma qo'shin tuzdi; bu kuch markazlashtirish yo'lida uning tayanchi bo'ldi. U Xo'jandni (ziyouz.uz bo'yicha 1805-yilda), Ohangaron vohasini, Toshkent, Chimkent, Sayram va Turkistonni qo'shib oldi; ingliz tilidagi manbalar O'ratepa, Jizzax, Qoraqalpoqlarning Sirdaryo bo'yidan siqib chiqarilishini ham aytadi. Ziyouz.uz ma'lumotiga ko'ra, aynan shu davrda Rossiya bilan savdo aloqalari birinchi marta yo'lga qo'yilgan.
O'zbek tarixshunosligida u xon unvonini qabul qilgan va davlat shundan so'ng Qo'qon xonligi deb atala boshlagan hukmdor sifatida tilga olinadi. Diniy sohada u «eshon» unvonini bekor qilgan, kambag'allar va qalandarlarga yer hamda chorva berib, ularni mehnatga jalb etgan, ayrim din arboblarini imtihon qilib, fosh bo'lganlarni jazolagan. Bundan ulamolar norozi bo'lgan.
Olimxon Toshkentda bo'lgan paytda fitnachilar «xon o'ldirildi» degan mish-mish tarqatib, uning ukasi Umarxonni taxtga o'tqazdilar. Bu xabarni eshitgan Olimxon Qo'qonga qaytayotib, Oltiqush mavzesida andijonlik Qambar mirzo va uning sheriklari pistirmasida otib o'ldirilgan (1810). Tarixiy ma'lumotlarga ko'ra uning o'limi 1810–1811-yillarga to'g'ri keladi.
Karyera
- Qo'qon xon saroyiQo'qon xoni · Qo'qon · 1801–1810
Hayot yo'li
- taxminan 1774Tug'ilishi
Norbo'tabiy oilasida dunyoga kelgan.
- 1801Xonlik
Otasidan so'ng Qo'qon taxtiga o'tirgan.
- 1805Xo'jandning qo'shilishi
Ziyouz.uz bo'yicha Xo'jand xonlik tarkibiga to'liq kiritilgan.
- 1809Toshkent vohasi
Toshkent viloyati Qo'qonga bo'ysundirilgan.
- 1810O'limi
Qo'qonga qaytayotib, Oltiqush mavzesida pistirmada otib o'ldirilgan.