Олимхон (Қўқон)
Қўқон хони (1801–1810), Минг сулоласидан, Норбўтабийнинг ўғли; Хўжанд, Тошкент ва Сирдарё бўйидаги ерларни қўшиб, хонлик мақомини қабул қилган ҳукмдор.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1774 — 1810
- Отаси:
- Норбўтабий
Биография
Олимхон Минг сулоласидан чиққан Қўқон ҳукмдори, Норбўтабийнинг ўғли, Умархоннинг акаси. Тахминан 1774-йилда туғилган ва отасидан сўнг 1801-йилдан 1810-йилгача хонликни бошқарган. Унинг даврида Қўқон Фарғона водийсидаги майда юртдан кенг ҳудудли давлатга айланди.
Олимхон қўшинни ислоҳ қилиб, тоғли тожиклардан — қоратекинликлар, шуғнонликлар, бадахшонликлардан — ёлланма қўшин тузди; бу куч марказлаштириш йўлида унинг таянчи бўлди. У Хўжандни (ziyouz.uz бўйича 1805-йилда), Оҳангарон воҳасини, Тошкент, Чимкент, Сайрам ва Туркистонни қўшиб олди; инглиз тилидаги манбалар Ўратепа, Жиззах, Қорақалпоқларнинг Сирдарё бўйидан сиқиб чиқарилишини ҳам айтади. Ziyouz.uz маълумотига кўра, айнан шу даврда Россия билан савдо алоқалари биринчи марта йўлга қўйилган.
Ўзбек тарихшунослигида у хон унвонини қабул қилган ва давлат шундан сўнг Қўқон хонлиги деб атала бошлаган ҳукмдор сифатида тилга олинади. Диний соҳада у «эшон» унвонини бекор қилган, камбағаллар ва қаландарларга ер ҳамда чорва бериб, уларни меҳнатга жалб этган, айрим дин арбобларини имтиҳон қилиб, фош бўлганларни жазолаган. Бундан уламолар норози бўлган.
Олимхон Тошкентда бўлган пайтда фитначилар «хон ўлдирилди» деган миш-миш тарқатиб, унинг укаси Умархонни тахтга ўтқаздилар. Бу хабарни эшитган Олимхон Қўқонга қайтаётиб, Олтиқуш мавзесида андижонлик Қамбар мирзо ва унинг шериклари пистирмасида отиб ўлдирилган (1810). Тарихий маълумотларга кўра унинг ўлими 1810–1811-йилларга тўғри келади.
Карьера
- Қўқон хон саройиҚўқон хони · Қўқон · 1801–1810
Ҳаёт йўли
- тахминан 1774Туғилиши
Норбўтабий оиласида дунёга келган.
- 1801Хонлик
Отасидан сўнг Қўқон тахтига ўтирган.
- 1805Хўжанднинг қўшилиши
Ziyouz.uz бўйича Хўжанд хонлик таркибига тўлиқ киритилган.
- 1809Тошкент воҳаси
Тошкент вилояти Қўқонга бўйсундирилган.
- 1810Ўлими
Қўқонга қайтаётиб, Олтиқуш мавзесида пистирмада отиб ўлдирилган.