
Po'lkan shoir
Xalq baxshisi, Qo'rg'on dostonchilik maktabi vakili Jassoq baxshining shogirdi; «Hasan batrak» dostoni muallifi, tilidan o'ttizdan ortiq doston va terma yozib olingan.
- Faoliyat:
- Musiqachi, Xonanda, Xalq qo'shiqchisi
- Haqiqiy ismi:
- Muhammad Jomurod o'g'li
- Taxallusi:
- Muhammadqul Po'lkan
- Hayot yillari:
- 1874 — 1942
Biografiya
Po'lkan shoir (Muhammad Jomurod o'g'li, 1874–1942) — xalq baxshisi, o'zbek dostonchilik maktabi asoschilaridan biri. U hozirgi Samarqand viloyati Xatirchi tumanidagi Qatag'on qishlog'ida, Mullo Jomurod oilasida dunyoga kelgan. Sovet davrida uning tilidan o'ttizdan ortiq doston va terma yozib olingan.
Yoshligidanoq dostonga havasi balandligini ko'rgan mashhur Jassoq baxshi — Qo'rg'on dostonchilik maktabining vakili — Muhammadni shogird qilib olgan va unga 70 dan ortiq doston o'rgatgan. Ular orasida «Go'ro'g'li» turkumi, «Qironxon», «Orzigul», «Alpomish», «Yodgor», «Rustam» turkumi va boshqalar bor. Jassoq baxshining shogirdlari ichida Po'lkan o'n ikkinchi hisoblanadi. 25 yoshlarida Muhammadqul xalq dostonchisi sifatida el nazariga tushgan.
Oktabr to'ntarishidan keyin, ko'plab yurtdoshlari singari, Sibirning sovuq o'rmonlarida mardikor sifatida ishlashga jalb etilgan. Rivoyatlarga ko'ra, «Po'lkan» taxallusini aynan o'sha paytda olgan. Bu so'z haqida ikki qarash mavjud: ba'zilar uni «polk» so'ziga «-an» qo'shilgan shakl deydi, boshqa ma'lumotlarga ko'ra esa qadimgi mo'g'ul tilida «ulug'» yoki «katta» degan ma'noni anglatgan.
Baxshining repertuari mavzu jihatidan ham, janr jihatidan ham rang-barang edi: o'zbek xalqining o'tmishdagi turmushi, urf-odatlari, intilishlari va orzu-umidlari shu yerda aks etgan. 1927-yildagi «Hasan batrak» dostoni mehnatkashlarning yer-suvga bo'lgan orzusini va buning uchun olib borgan kurashini tasvirlaydi. U ijro etgan an'anaviy dostonlar ham g'oyaviy va badiiy saviyasi bilan ajralib turgan; Po'lkan ijodi o'zbek folklori rivojida muhim bosqich sanaladi.
Yangi kiritilgan kirill yozuvini yaxshi bilmagani sabab uni savodsiz hisoblaganlar. Aslida esa baxshi Xatirchidagi shayxdan Qur'on o'qishni o'rgangan, islom dini va falsafasidan yaxshi xabardor, bilimli odam edi. Sho'ro davrida uning yangi tuzumni ulug'lovchi asarlari tinmay qayta nashr qilindi. 1942-yilda o'zi Stalin qatag'oniga uchrab, Kattaqo'rg'on qamoqxonasiga tashlandi va ko'p o'tmay sil kasalidan olamdan o'tdi.
Hayot yo'li
- 1874Tug'ilgan
- 1899Taxminan 25 yoshida xalq dostonchisi sifatida tanilgan
- 1927«Hasan batrak» dostoni
- 1942Qatag'onga uchragan, Kattaqo'rg'on qamoqxonasida sil kasalligidan vafot etgan
Asarlar
- «Hasan batrak» (1927)Doston
- «Go'ro'g'li» turkumi dostonlariDoston
- «Qironxon»Doston
- «Orzigul»Doston
- «Alpomish»Doston
- «Yodgor»Doston
- «Rustam» turkumiDoston