Poshshoxo'ja
XVI asr shoiri, mutafakkiri va shayxulislomi, «Miftoh ul-adl», «Gulzor» va «Maqsad ul-atvor» asarlari muallifi; Nisoda tug'ilgan, Buxoro va Balxda xizmat qilgan.
- Faoliyat:
- Yozuvchi, Diniy arbob, Shoir
- Haqiqiy ismi:
- Sayyid Poshshoxo'ja ibn Abdulvahhobxo'ja
- Taxallusi:
- Xo'ja
- Hayot yillari:
- 1480 — 1547
- Otasi:
- Abdulvahhobxo'ja
Biografiya
Sayyid Poshshoxo'ja ibn Abdulvahhobxo'ja (Xo'ja taxallusi bilan ham tanilgan) — XVI asrda Nisoda tug'ilib, Buxoro va Balxda faoliyat yuritgan shoir, mutafakkir va shayxulislom. Uning axloqiy-falsafiy asarlari hukmdorlarga adolat va insof haqida pand beradi.
U 1480-yilda Nisoda tug'ilgan. Avval otasidan, so'ng Niso va Marv madrasalarida o'qigan. 1496-yilning yozida temuriyzoda Kepak Mirzoning Niso hukumatida sadr (yer o'lchovchi) bo'lib ish boshlagan. 1508-yilda Niso va Obivard Shayboniylar qo'liga o'tganda u allaqachon yetuk shoir va adib sifatida tanilgan edi; Shayboniyxon unga Durun viloyati hokimligini topshirgan.
1510-yilda Shayboniyxon halok bo'lgach, Xo'ja Samarqandga, ko'p o'tmay Buxoroga o'rnashgan. 1514-yilgacha Temur Sulton, keyin Ko'chkunchixon xizmatida bo'lgan, 1515–1516-yillardan Karmana hokimi Jonibek Sulton hukumatida jumlatulmulk va sadr lavozimlarini egallagan.
1529-yilda Buxoro hokimi Ubaydullaxon davrida qisqa muddat shayxulislom bo'lgan. 1534-yilda Balx hokimi Kistan Qaro iltimosi bilan Balxga yuborilgan, u yerda avval sadr, keyin shayxulislom lavozimida ishlagan. 1543-yilda hokim ruhiy kasallikka uchragach, lavozimdan ketib, ijodga bag'ishlangan.
Xo'ja 1547-yilda Buxoroda vafot etgan va Bahouddin Naqshband maqbarasi yonida dafn etilgan.
Bizgacha uning Temur Sultonga bag'ishlangan «Miftoh ul-adl» («Adolat kaliti», 1508–1510), Kistan Qaroga atalgan «Gulzor» (1538) hamda Jonibek Sultonga bag'ishlangan «Maqsad ul-atvor» (1514–1520) dostoni va bir necha g'azali yetib kelgan. «Miftoh ul-adl» o'n besh bobdan iborat: har bobda ijtimoiy-axloqiy masala hadis yoki oyat bilan yoritilib, hikoya bilan mustahkamlanadi. «Gulzor» ham mazmunan unga yaqin bo'lib, ko'p qo'lyozmalarda u bilan bir jildga jamlangan.
Asarlarida u boylik va martaba insonga fazilat bermasligini, odamlar mavqeidan qat'i nazar Haq oldida teng ekanini yozadi, hukmdorlarni insofga chaqiradi. Bobur uning bir necha g'azalini ko'rib, ijodkor sifatida hurmat bilan qaragan; Mahdumi A'zam Kosoniy esa uni «yuksak parvozli lochin» deb atagan.
Hayot yo'li
- 1480Tug'ilishi
Nisoda dunyoga kelgan.
- 1496Sadr lavozimida
Kepak Mirzoning Niso hukumatida ish boshlagan.
- 1508Durun hokimi
Shayboniyxon uni Durun viloyati hokimi etib tayinlagan.
- 1510Movarounnahrga ko'chishi
Shayboniyxon halok bo'lgach, Samarqand va Buxoroga o'rnashgan.
- 1515–1516Karmanada
Jonibek Sulton hukumatida jumlatulmulk va sadr bo'lgan.
- 1529Shayxulislom
Ubaydullaxon davrida Buxoroda qisqa muddat shayxulislom bo'lgan.
- 1534Balxda
Avval sadr, keyin shayxulislom lavozimida ishlagan.
- 1543Lavozimdan ketishi
Ijod bilan shug'ullana boshlagan.
- 1547Vafoti
Buxoroda vafot etgan, Bahouddin Naqshband maqbarasi yonida dafn etilgan.
Asarlari
- «Miftoh ul-adl» (1508)
Temur Sultonga bag'ishlangan falsafiy-axloqiy asar (1508–1510), o'n besh bob.
- «Maqsad ul-atvor» (1514)
Jonibek Sultonga bag'ishlangan axloqiy-didaktik masnaviy-doston (1514–1520).
- «Gulzor» (1538)
Kistan Qaroga bag'ishlangan falsafiy-axloqiy asar.
- G'azallar
Bir necha g'azali saqlangan.