Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Пошшохўжа

Ёзувчи

XVI аср шоири, мутафаккири ва шайхулисломи, «Мифтоҳ ул-адл», «Гулзор» ва «Мақсад ул-атвор» асарлари муаллифи; Нисода туғилган, Бухоро ва Балхда хизмат қилган.

Фаолият:
Ёзувчи, Диний арбоб, Шоир
Ҳақиқий исми:
Саййид Пошшохўжа ибн Абдулваҳҳобхўжа
Тахаллуси:
Хўжа
Ҳаёт йиллари:
1480 — 1547
Отаси:
Абдулваҳҳобхўжа

Биография

Саййид Пошшохўжа ибн Абдулваҳҳобхўжа (Хўжа тахаллуси билан ҳам танилган) — XVI асрда Нисода туғилиб, Бухоро ва Балхда фаолият юритган шоир, мутафаккир ва шайхулислом. Унинг ахлоқий-фалсафий асарлари ҳукмдорларга адолат ва инсоф ҳақида панд беради.

У 1480-йилда Нисода туғилган. Аввал отасидан, сўнг Нисо ва Марв мадрасаларида ўқиган. 1496-йилнинг ёзида темурийзода Кепак Мирзонинг Нисо ҳукуматида садр (ер ўлчовчи) бўлиб иш бошлаган. 1508-йилда Нисо ва Обивард Шайбонийлар қўлига ўтганда у аллақачон етук шоир ва адиб сифатида танилган эди; Шайбонийхон унга Дурун вилояти ҳокимлигини топширган.

1510-йилда Шайбонийхон ҳалок бўлгач, Хўжа Самарқандга, кўп ўтмай Бухорога ўрнашган. 1514-йилгача Темур Султон, кейин Кўчкунчихон хизматида бўлган, 1515–1516-йиллардан Кармана ҳокими Жонибек Султон ҳукуматида жумлатулмулк ва садр лавозимларини эгаллаган.

1529-йилда Бухоро ҳокими Убайдуллахон даврида қисқа муддат шайхулислом бўлган. 1534-йилда Балх ҳокими Кистан Қаро илтимоси билан Балхга юборилган, у ерда аввал садр, кейин шайхулислом лавозимида ишлаган. 1543-йилда ҳоким руҳий касалликка учрагач, лавозимдан кетиб, ижодга бағишланган.

Хўжа 1547-йилда Бухорода вафот этган ва Баҳоуддин Нақшбанд мақбараси ёнида дафн этилган.

Бизгача унинг Темур Султонга бағишланган «Мифтоҳ ул-адл» («Адолат калити», 1508–1510), Кистан Қарога аталган «Гулзор» (1538) ҳамда Жонибек Султонга бағишланган «Мақсад ул-атвор» (1514–1520) достони ва бир неча ғазали етиб келган. «Мифтоҳ ул-адл» ўн беш бобдан иборат: ҳар бобда ижтимоий-ахлоқий масала ҳадис ёки оят билан ёритилиб, ҳикоя билан мустаҳкамланади. «Гулзор» ҳам мазмунан унга яқин бўлиб, кўп қўлёзмаларда у билан бир жилдга жамланган.

Асарларида у бойлик ва мартаба инсонга фазилат бермаслигини, одамлар мавқеидан қатъи назар Ҳақ олдида тенг эканини ёзади, ҳукмдорларни инсофга чақиради. Бобур унинг бир неча ғазалини кўриб, ижодкор сифатида ҳурмат билан қараган; Маҳдуми Аъзам Косоний эса уни «юксак парвозли лочин» деб атаган.

Ҳаёт йўли

  1. 1480
    Туғилиши

    Нисода дунёга келган.

  2. 1496
    Садр лавозимида

    Кепак Мирзонинг Нисо ҳукуматида иш бошлаган.

  3. 1508
    Дурун ҳокими

    Шайбонийхон уни Дурун вилояти ҳокими этиб тайинлаган.

  4. 1510
    Мовароуннаҳрга кўчиши

    Шайбонийхон ҳалок бўлгач, Самарқанд ва Бухорога ўрнашган.

  5. 1515–1516
    Карманада

    Жонибек Султон ҳукуматида жумлатулмулк ва садр бўлган.

  6. 1529
    Шайхулислом

    Убайдуллахон даврида Бухорода қисқа муддат шайхулислом бўлган.

  7. 1534
    Балхда

    Аввал садр, кейин шайхулислом лавозимида ишлаган.

  8. 1543
    Лавозимдан кетиши

    Ижод билан шуғуллана бошлаган.

  9. 1547
    Вафоти

    Бухорода вафот этган, Баҳоуддин Нақшбанд мақбараси ёнида дафн этилган.

Асарлари

  • «Мифтоҳ ул-адл» (1508)

    Темур Султонга бағишланган фалсафий-ахлоқий асар (1508–1510), ўн беш боб.

  • «Мақсад ул-атвор» (1514)

    Жонибек Султонга бағишланган ахлоқий-дидактик маснавий-достон (1514–1520).

  • «Гулзор» (1538)

    Кистан Қарога бағишланган фалсафий-ахлоқий асар.

  • Ғазаллар

    Бир неча ғазали сақланган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Пошшохўжа биографияси (1480–1547) — Ёзувчи | Shaxs.uz