Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Qosimi Anvar

Fors tilida ijod qilgan so'fiy shoir va voiz, Safaviya tariqatining yirik vakili; Hirotdan Samarqandga surgun qilingan, g'azallari va «Kulliyot»i bilan tanilgan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Diniy arbob, Shoir
Haqiqiy ismi:
Mu'iniddin Ali ibn Nosir
Tug'ilgan:
taxminan 1356 — taxminan 1433

Biografiya

Mu'iniddin Ali ibn Nosir, she'riy taxallusi bilan Qosimi Anvar, taxminan 1356-yilda Tabriz yaqinidagi Sarob shahrida (hozirgi Eronning shimoli-g'arbi) sayyidlar oilasida tug'ilgan. U O'zbekistonda tug'ilmagan: Movarounnahr bilan uning hayoti Samarqandga surgun qilinishi orqali bog'langan. Ta'limni Tabrizda olgan.

Yoshligida Ardabildagi Safaviya tariqati rahbari shayx Sadriddin Musoning muridi bo'lgan. Rivoyatga ko'ra, «Qosimi Anvar» («nurlarni taqsimlovchi») laqabini murshidi ko'rgan tush tufayli olgan. Murshididan xirqa olib, tariqat ta'limotini tarqatish huquqiga ega bo'lgan; Gilonda va Xurosonda targ'ibot ishlari bilan shug'ullangan.

Taxminan 1377-yildan Hirotda yashab, Temur va Shohrux davrida ko'plab shogirdlar to'plagan. 1426–1427-yillarda Hirotda Shohruxga suiqasd uyushtirilgan, uni amalga oshirgan kishi hurufiylar harakatiga mansub bo'lgan. Suiqasdchi Qosimi Anvarning xonaqohiga kelib ketgani aytilib, shoir shahardan chiqarib yuborilgan; manbalarda bu ayblov isbotlangan haqiqat sifatida emas, taxmin sifatida keltiriladi.

Surgun uni Samarqandga olib keldi: Shohruxning o'g'li Mirzo Ulug'bek shoirni iliq kutib olgan. Bir necha yildan so'ng Qosimi Anvar Xurosonga qaytib, Nishopur viloyatidagi Jom hududida joylashgan Xarjird qishlog'ida o'rnashgan.

Asarlarining aksari fors tilida; ozarbayjon turkiysi va gilak tilidagi she'rlari ham saqlangan. Ijodining asosiy qismini tasavvufiy g'azallar, «Anis ul-orifin» kabi masnaviylar, ruboiylar va risolalar tashkil etadi. Jomiy va Alisher Navoiy uni hurmat bilan eslagan.

Qosimi Anvar 1433-yil atrofida Xarjirdda vafot etgan (manbalarda 1431 dan 1434 gacha bo'lgan yillar uchraydi). Maqbarasi Alisher Navoiyning buyrug'i bilan qurilgan. Asarlari to'plami — «Kulliyot» 1958-yilda Tehronda Said Nafisiy tahririda nashr etilgan.

Karyera

Asarlar

  • «Kulliyot» (Devon)
    Asarlar to'plami

    G'azallar, qit'alar, ruboiylar, tarkibbandlar hamda fors, ozarbayjon turkiysi va gilak tilidagi she'rlarni o'z ichiga oladi; 1958-yilda Tehronda nashr etilgan.

  • «Anis ul-orifin»
    Tasavvufiy masnaviy

    Tasavvuf yo'li va uning maqomlari haqidagi masnaviy.

  • «Sad maqom»
    Tasavvufiy asar

    Tasavvuf istilohlari va ruhiy holatlarni sharhlovchi asar.

  • «Risola dar bayoni ilm»
    Tasavvufiy risola

    Ilm mavzusidagi nasr va nazm aralash risola.

  • «Savol va javob»
    Tasavvufiy risola

    Tasavvuf masalalariga bag'ishlangan savol-javob shaklidagi risola.

  • «Bayoni voqe'ai Amir Temur»
    Masnaviy

    Amir Temur bilan bog'liq voqea haqidagi qisqa masnaviy.

Hayot yo'li

  1. taxminan 1356
    Tug'ilishi

    Tabriz yaqinidagi Sarobda sayyidlar oilasida tug'ilgan; Tabrizda o'sgan va ta'lim olgan.

  2. 1370-yillar
    Safaviya tariqatida

    Ardabildagi shayx Sadriddin Musoning muridi bo'lib, undan xirqa olgan va «Qosimi Anvar» laqabini olgan.

  3. 1370-yillar
    Gilon va Xuroson

    Gilonda tariqat targ'ibotchisi sifatida ishlagan, so'ng Xurosonga — Nishopur va Hirotga borgan.

  4. taxminan 1377
    Hirotda

    Hirotda o'rnashib, Temur va Shohrux davrida ko'plab shogirdlar to'plagan.

  5. 1426–1427
    Samarqandga surgun

    Shohruxga suiqasddan so'ng Hirotdan chiqarilib, Samarqandga yuborilgan; Mirzo Ulug'bek uni iliq qabul qilgan.

  6. 1430-yillar
    Xurosonga qaytishi

    Bir necha yildan so'ng Xurosonga qaytib, Nishopur yaqinidagi Xarjird qishlog'ida o'rnashgan.

  7. taxminan 1433
    Vafoti

    Xarjirdda vafot etgan; maqbarasi Alisher Navoiyning buyrug'i bilan qurilgan.

  8. 1958
    «Kulliyot»ning nashri

    Said Nafisiy tahririda asarlar to'plami Tehronda chop etilgan.

Meros

Qosimi Anvar Temuriylar davri tasavvufiy she'riyatining yirik namoyandalaridan biri. G'azallari Eron, Xuroson va Movarounnahr she'riy an'anasida o'z o'rnini topgan; Jomiy va Alisher Navoiy uni hurmat bilan eslagan, Navoiy esa uning maqbarasini qurdirgan. Asarlari Sankt-Peterburg, Samarqand va boshqa kutubxonalarda qo'lyozma holida saqlanadi, «Kulliyot» 1958-yilda Tehronda nashr etilgan.

Davr: Temuriylar davri, XIV–XV asrlar
  • Hirotdan Samarqandga surgun qilinishi (1426)
  • «Kulliyot»ning Tehronda nashr etilishi (1958)
Qosimi Anvar (taxminan 1356–1433) — Yozuvchi | Shaxs.uz