Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Rahimqulixon

Xiva xonligining oltinchi xoni, qo'ng'irotlar sulolasi vakili: 1842-yilda Olloqulixon o'rniga taxtga o'tirgan, Rossiya bilan birinchi yozma kelishuvga muhr bosgan hukmdor.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Tug'ilgan:
1804 — taxminan 1846
Otasi:
Olloqulixon

Biografiya

Rahimqulixon Xiva xonligida hukmronlik qilgan qo'ng'irotlar sulolasining oltinchi xoni. U Olloqulixonning o'g'li, Muhammad Rahimxon I ning nabirasi, keyingi xon Muhammad Aminxonning akasi edi. Tug'ilgan yili aniq emas: ayrim nashrlarda 1804-yil ko'rsatiladi, biroq otasi Olloquli taxminan 1794-yilda tug'ilgani uchun bu sana to'g'ri bo'lishi dargumon.

Taxtga chiqishidan oldin Hazorasp viloyatini boshqargan va otasining harbiy yurishlarida qatnashgan. Ogahiyning yilnomasida u Xurosondan Xorazmga ko'chirilgan jamshidiy qabilasini bo'ysundirgan yurishning boshlig'i sifatida tilga olinadi. 1842-yil kuzida Olloquli Buxoro chegarasidagi Chorjo'y qal'asiga qarshi yurganida, Rahimquli otasidan ruxsat olib, alohida qo'shin bilan qal'aga tez bostirib borgan.

Olloquli 1842-yil noyabrida vafot etgach, 23-noyabrda Rahimquli xon taxtga o'tirdi. O'sha yilning 27-dekabrida u Rossiya bilan «majburiyat akti»ga muhr bosdi — bu Rossiya imperiyasi va Xiva xonligi o'rtasidagi birinchi va yagona yozma kelishuv hisoblanadi. 1843-yil may oyida xonning elchisi Peterburgga, imperator Nikolay I saroyiga yetib keldi. Usmonlilar imperiyasi, Eron va Afg'oniston bilan ham diplomatik aloqalar saqlandi.

Uning davrida Xiva Buxoro bilan keskin munosabatda bo'ldi: Buxoro amiri Nasrulloh Hazorasp qal'asini qamal qildi, xon qo'shinlari esa Buxoro atrofiga tez-tez bosqinlar uyushtirdi. Marv tomonda soriq va solir turkmanlarini jilovlash uchun yurishlar qilindi; ularga xonning inoq unvonidagi ukasi Muhammad Amin boshchilik qilgan.

Rahimquli xon davrida Xivada Rojix, Dilovar, Said Mirzo Junayd, Mirzo Masiho kabi shoirlar ijod qilgan. Tarixchi Ogahiy Xorazm tarixini yozishda davom etdi; xon hukmronligiga «Zubdat ut-tavorix» («Yilnomalar qaymog'i») asarini bag'ishladi. Bu yilnoma 1846-yil yanvarigacha bo'lgan voqealarni o'z ichiga oladi.

Xonning vafot yili manbalarda turlicha — 1845 yoki 1846. Rus tilidagi nashrlarda va aksariyat ma'lumotnomalarda hukmronlik yillari 1842–1845 deb ko'rsatiladi, Ogahiy asarining nashrida esa 1842–1846. Taxt ukasi Muhammad Aminxonga o'tdi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1841–1842
    Hazorasp hokimi

    Ogahiyning yilnomasiga ko'ra, Hazorasp viloyatini boshqargan va jamshidiy qabilasini Xurosondan Xorazmga ko'chirgan yurishga rahbarlik qilgan.

  2. 1842
    Chorjo'yga yurish

    Kuzda otasi Olloquli bilan Buxoroning Chorjo'y qal'asiga qarshi yurishda qatnashgan; otasidan ruxsat olib, alohida qo'shin bilan qal'aga tez bostirib borgan.

  3. 1842
    Taxtga chiqishi

    Olloqulixon vafotidan so'ng, 23-noyabrda Xiva xonligi taxtiga o'tirgan.

  4. 1842
    Rossiya bilan akt

    27-dekabrda Rossiya bilan «majburiyat akti»ga muhr bosgan — bu ikki davlat o'rtasidagi birinchi va yagona yozma kelishuv hisoblanadi.

  5. 1843
    Elchi Peterburgda

    Mayda xonning elchisi Peterburgga, imperator Nikolay I saroyiga yetib kelgan.

  6. 1840-yillar
    Buxoro bilan urushlar

    Buxoro amiri Nasrulloh Hazorasp qal'asini qamal qilgan; xon qo'shinlari Buxoro atrofiga bosqinlar uyushtirgan, Marv tomonga turkmanlarga qarshi yurishlar qilingan.

  7. 1845–1846
    Vafoti

    Vafot etgan yili manbalarda turlicha (1845 yoki 1846); taxt ukasi Muhammad Aminxonga o'tgan.

Meros

Rahimqulixon qo'ng'irotlar sulolasining Olloquli davrida mustahkamlangan davlatini saqlab qolgan, Rossiya bilan birinchi yozma kelishuvni imzolagan xon sifatida tilga olinadi. Uning davri Ogahiyning «Zubdat ut-tavorix» yilnomasi orqali batafsil ma'lum.

Davr: XIX asr o'rtalaridagi Xiva xonligi, qo'ng'irotlar sulolasi
  • Rahimquli xon taxtga o'tirdi (1842)
  • Rossiya bilan «majburiyat akti»ga muhr bosildi (1842)
  • Xon elchisi Peterburgda Nikolay I qabulida bo'ldi (1843)
  • Taxt Muhammad Aminxonga o'tdi (1846)