Раҳимқулихон
Хива хонлигининг олтинчи хони, қўнғиротлар сулоласи вакили: 1842-йилда Оллоқулихон ўрнига тахтга ўтирган, Россия билан биринчи ёзма келишувга муҳр босган ҳукмдор.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Туғилган:
- 1804 — тахминан 1846
- Отаси:
- Оллоқулихон
Биография
Раҳимқулихон Хива хонлигида ҳукмронлик қилган қўнғиротлар сулоласининг олтинчи хони. У Оллоқулихоннинг ўғли, Муҳаммад Раҳимхон I нинг набираси, кейинги хон Муҳаммад Аминхоннинг акаси эди. Туғилган йили аниқ эмас: айрим нашрларда 1804-йил кўрсатилади, бироқ отаси Оллоқули тахминан 1794-йилда туғилгани учун бу сана тўғри бўлиши даргумон.
Тахтга чиқишидан олдин Ҳазорасп вилоятини бошқарган ва отасининг ҳарбий юришларида қатнашган. Огаҳийнинг йилномасида у Хуросондан Хоразмга кўчирилган жамшидий қабиласини бўйсундирган юришнинг бошлиғи сифатида тилга олинади. 1842-йил кузида Оллоқули Бухоро чегарасидаги Чоржўй қалъасига қарши юрганида, Раҳимқули отасидан рухсат олиб, алоҳида қўшин билан қалъага тез бостириб борган.
Оллоқули 1842-йил ноябрида вафот этгач, 23-ноябрда Раҳимқули хон тахтга ўтирди. Ўша йилнинг 27-декабрида у Россия билан «мажбурият акти»га муҳр босди — бу Россия империяси ва Хива хонлиги ўртасидаги биринчи ва ягона ёзма келишув ҳисобланади. 1843-йил май ойида хоннинг элчиси Петербургга, император Николай I саройига етиб келди. Усмонлилар империяси, Эрон ва Афғонистон билан ҳам дипломатик алоқалар сақланди.
Унинг даврида Хива Бухоро билан кескин муносабатда бўлди: Бухоро амири Насруллоҳ Ҳазорасп қалъасини қамал қилди, хон қўшинлари эса Бухоро атрофига тез-тез босқинлар уюштирди. Марв томонда сориқ ва солир туркманларини жиловлаш учун юришлар қилинди; уларга хоннинг иноқ унвонидаги укаси Муҳаммад Амин бошчилик қилган.
Раҳимқули хон даврида Хивада Рожих, Диловар, Саид Мирзо Жунайд, Мирзо Масиҳо каби шоирлар ижод қилган. Тарихчи Огаҳий Хоразм тарихини ёзишда давом этди; хон ҳукмронлигига «Зубдат ут-таворих» («Йилномалар қаймоғи») асарини бағишлади. Бу йилнома 1846-йил январигача бўлган воқеаларни ўз ичига олади.
Хоннинг вафот йили манбаларда турлича — 1845 ёки 1846. Рус тилидаги нашрларда ва аксарият маълумотномаларда ҳукмронлик йиллари 1842–1845 деб кўрсатилади, Огаҳий асарининг нашрида эса 1842–1846. Тахт укаси Муҳаммад Аминхонга ўтди.
Карьера
Ҳаёт йўли
- 1841–1842Ҳазорасп ҳокими
Огаҳийнинг йилномасига кўра, Ҳазорасп вилоятини бошқарган ва жамшидий қабиласини Хуросондан Хоразмга кўчирган юришга раҳбарлик қилган.
- 1842Чоржўйга юриш
Кузда отаси Оллоқули билан Бухоронинг Чоржўй қалъасига қарши юришда қатнашган; отасидан рухсат олиб, алоҳида қўшин билан қалъага тез бостириб борган.
- 1842Тахтга чиқиши
Оллоқулихон вафотидан сўнг, 23-ноябрда Хива хонлиги тахтига ўтирган.
- 1842Россия билан акт
27-декабрда Россия билан «мажбурият акти»га муҳр босган — бу икки давлат ўртасидаги биринчи ва ягона ёзма келишув ҳисобланади.
- 1843Элчи Петербургда
Майда хоннинг элчиси Петербургга, император Николай I саройига етиб келган.
- 1840-йилларБухоро билан урушлар
Бухоро амири Насруллоҳ Ҳазорасп қалъасини қамал қилган; хон қўшинлари Бухоро атрофига босқинлар уюштирган, Марв томонга туркманларга қарши юришлар қилинган.
- 1845–1846Вафоти
Вафот этган йили манбаларда турлича (1845 ёки 1846); тахт укаси Муҳаммад Аминхонга ўтган.
Мерос
Раҳимқулихон қўнғиротлар сулоласининг Оллоқули даврида мустаҳкамланган давлатини сақлаб қолган, Россия билан биринчи ёзма келишувни имзолаган хон сифатида тилга олинади. Унинг даври Огаҳийнинг «Зубдат ут-таворих» йилномаси орқали батафсил маълум.
Давр: XIX аср ўрталаридаги Хива хонлиги, қўнғиротлар сулоласи- Раҳимқули хон тахтга ўтирди (1842)
- Россия билан «мажбурият акти»га муҳр босилди (1842)
- Хон элчиси Петербургда Николай I қабулида бўлди (1843)
- Тахт Муҳаммад Аминхонга ўтди (1846)