Rauf Parfi

Rauf Parfi (asl ismi — Tursunali Parfiyev) 1943-yil 27-sentyabrda Toshkent viloyati Yangiyo'l tumanidagi Sho'ralisoy qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Otasi Muhammad Amin Parfi va onasi Sakina Isabek qizi Farg'onadagi Vodil qishlog'idan bo'lib, sho'ro qatag'onlari yillarida ona yurtini tark etishga majbur bo'lgan va Sho'ralisoyga kelib o'rnashgan. Rauf maktabning yuqori sinflarini Yangiyo'ldagi kechki maktabda, ishlab yurib tamomlagan. 1960–1965-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetining jurnalistika bo'limida o'qigan.

Birinchi she'ri 1957-yilda bosilgan. Universitetdan so'ng turli yillarda Davlat kinematografiya qo'mitasida xizmat qilgan, G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida hamda «Yozuvchi» nashriyotida muharrirlik qilgan. Bir necha kinossenariy ham yozgan, ammo ulardan birortasi asosida film olinmagan.

Ilk kitobi — «Karvon yo'li» 1968-yilda nashr etilgan. Keyin «Aks-sado» (1970), «Tasvir» (1973), «Xotirot», «Ko'zlar» va «Qaytish» to'plamlari chiqqan. 1986-yilda bosilgan «Sabr daraxti» kitobi O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasining Hamid Olimjon nomidagi mukofotiga sazovor bo'lgan, 1989-yilda «Sukunat» to'plami chop etilgan. Shoir she'rlarida inson erki, Vatan, Turkiston va turkiy xalqlar birligi mavzulari ustun turadi. Tadqiqotchilar uning lirik qahramon ruhiyatidagi nozik o'zgarishlarni aniq ilg'ashini, so'zning ohangi va bo'yog'iga alohida e'tibor berishini ta'kidlaydi. Shoir «O'zturk» taxallusini ham qo'llagan.

Rauf Parfi turk tilini mukammal bilgan va tarjima bilan ko'p shug'ullangan. Nozim Hikmatning «Inson manzaralari» epopeyasini turkchadan o'girgan (1982-yilda nashr etilgan), Bayronning «Manfred» dramatik dostonini, Karlo Kaladze va Enver Selyamet asarlarini ham o'zbek tiliga tarjima qilgan. Turkiyada o'tkazilgan turkiy tilli shoirlar tanlovida g'olib chiqqan, Mahmud Koshg'ariy nomidagi xalqaro mukofot laureati bo'lgan.

Mustaqillikning ilk yillaridan siyosiy qarashlari sababli rasmiy doiralar uni xushlamagan, she'rlari deyarli bosilmay qo'ygan. Shunga qaramay, 1999-yilda unga «O'zbekiston xalq shoiri» unvoni berilgan va shundan keyin hayotligida chiqqan so'nggi kitobi — «Tavba» to'plami nashr etilgan. So'nggi yillarda doimiy ishi bo'lmagan, noyob kitoblarni izlab topib sotish bilan kun kechirgan. Rauf Parfi 2005-yil 28-martda Toshkentda yurak xastaligidan vafot etgan, u 61 yoshda edi.

Vafotidan keyin «So'nggi vido» to'plami (2006) va Qirg'izistonda «Iymon asiri» kitobi (2006) bosilgan, keyinroq «Sakina» va «Turkiston yodi» saylanmalari chiqqan. Shoir tavalludining 70 va 75 yilligiga bag'ishlab Toshkentda rejalashtirilgan tadbirlarga rasmiylar ruxsat bermagan, 80 yilligi esa 2023-yilda adabiy jamoatchilik tomonidan keng nishonlangan. 2025-yilda Rauf Parfi vafotidan keyin «Fidokorona xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan.