Рауф Парфи

Рауф Парфи (асл исми — Турсунали Парфиев) 1943-йил 27-сентябрда Тошкент вилояти Янгийўл туманидаги Шўралисой қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. Отаси Муҳаммад Амин Парфи ва онаси Сакина Исабек қизи Фарғонадаги Водил қишлоғидан бўлиб, шўро қатағонлари йилларида она юртини тарк этишга мажбур бўлган ва Шўралисойга келиб ўрнашган. Рауф мактабнинг юқори синфларини Янгийўлдаги кечки мактабда, ишлаб юриб тамомлаган. 1960–1965-йилларда Тошкент давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетининг журналистика бўлимида ўқиган.

Биринчи шеъри 1957-йилда босилган. Университетдан сўнг турли йилларда Давлат кинематография қўмитасида хизмат қилган, Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида ҳамда «Ёзувчи» нашриётида муҳаррирлик қилган. Бир неча киноссенарий ҳам ёзган, аммо улардан бирортаси асосида филм олинмаган.

Илк китоби — «Карвон йўли» 1968-йилда нашр этилган. Кейин «Акс-садо» (1970), «Тасвир» (1973), «Хотирот», «Кўзлар» ва «Қайтиш» тўпламлари чиққан. 1986-йилда босилган «Сабр дарахти» китоби Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг Ҳамид Олимжон номидаги мукофотига сазовор бўлган, 1989-йилда «Сукунат» тўплами чоп этилган. Шоир шеърларида инсон эрки, Ватан, Туркистон ва туркий халқлар бирлиги мавзулари устун туради. Тадқиқотчилар унинг лирик қаҳрамон руҳиятидаги нозик ўзгаришларни аниқ илғашини, сўзнинг оҳанги ва бўёғига алоҳида эътибор беришини таъкидлайди. Шоир «Ўзтурк» тахаллусини ҳам қўллаган.

Рауф Парфи турк тилини мукаммал билган ва таржима билан кўп шуғулланган. Нозим Ҳикматнинг «Инсон манзаралари» эпопеясини туркчадан ўгирган (1982-йилда нашр этилган), Байроннинг «Манфред» драматик достонини, Карло Каладзе ва Энвер Селямет асарларини ҳам ўзбек тилига таржима қилган. Туркияда ўтказилган туркий тилли шоирлар танловида ғолиб чиққан, Маҳмуд Кошғарий номидаги халқаро мукофот лауреати бўлган.

Мустақилликнинг илк йилларидан сиёсий қарашлари сабабли расмий доиралар уни хушламаган, шеърлари деярли босилмай қўйган. Шунга қарамай, 1999-йилда унга «Ўзбекистон халқ шоири» унвони берилган ва шундан кейин ҳаётлигида чиққан сўнгги китоби — «Тавба» тўплами нашр этилган. Сўнгги йилларда доимий иши бўлмаган, ноёб китобларни излаб топиб сотиш билан кун кечирган. Рауф Парфи 2005-йил 28-мартда Тошкентда юрак хасталигидан вафот этган, у 61 ёшда эди.

Вафотидан кейин «Сўнгги видо» тўплами (2006) ва Қирғизистонда «Иймон асири» китоби (2006) босилган, кейинроқ «Сакина» ва «Туркистон ёди» сайланмалари чиққан. Шоир таваллудининг 70 ва 75 йиллигига бағишлаб Тошкентда режалаштирилган тадбирларга расмийлар рухсат бермаган, 80 йиллиги эса 2023-йилда адабий жамоатчилик томонидан кенг нишонланган. 2025-йилда Рауф Парфи вафотидан кейин «Фидокорона хизматлари учун» ордени билан тақдирланган.