Biografiya
Sakkokiy — o'zbek mumtoz adabiyotining dastlabki yirik shoirlaridan biri, g'azal va qasidalari bilan tanilgan, XIV asr oxiri – XV asr boshlarida Samarqandda ijod qilgan. Uning hayot yillari noma'lum; XV asrning birinchi yarmida ijod qilgan.
Uning hayoti haqida ma'lumot juda kam: o'z devoni hamda Navoiyning «Majolis un-nafois» va «Xutbai davovin» asarlaridagi qaydlar asosiy manba. «Sakkokiy» taxallus bo'lib, asl ismi noma'lum; «sakkok» so'zi pichoqchini bildirgani uchun shoir hunarmand oilasida tug'ilgan, deb taxmin qilinadi. Tug'ilgan yili hijriy 810 (1407–08) yilda Xalil Sultonga bag'ishlagan qasidasi orqali taxminan aniqlanadi: u bu asarni tajribali shoir sifatida, ehtimol 30 yoshlar atrofida yozgan, demak XIV asr ikkinchi yarmida yoki so'nggi choragida tug'ilgan.
Ijodining gullagan davri Ulug'bek hukmronligi (1409–1449) yillariga to'g'ri keladi. Devonida Ulug'bek, Xalil Sulton, Xoja Muhammad Porso va Arslonxoja tarxonga atalgan qasidalar bor. Ulug'bekni ulug'lagan qasidada shoir o'zini «turk shoiri», shohni esa donolar shohi deb ataydi; hukmdor haqida adolatli podshoh cho'pon, adolatsizi esa bo'ri degan o'xshatish keltiriladi. Shuning uchun uni o'zbek qasidanavisligining asoschisi deb hisoblash mumkin.
G'azallarining asosiy mavzusi — muhabbat, tabiat va insoniy fazilatlar; so'z o'yini va badiiy tasvirlar ustaligi bilan ajralib turadi, ko'p timsollar keyinchalik Navoiy va Boburda ham uchraydi. Navoiy uni Lutfiy bilan yonma-yon qo'yib, biri Turkistonda, biri Iroq va Xurosonda mashhur ekanini yozgan; Yaqiniy «O'q va yoy» asarida Sakkokiyni turkiy shoirlarning g'ayratlisi deb ta'riflagan.
Devonning bir necha qo'lyozmasi ma'lum, ammo birortasi to'liq emas: bir nusxa Londonda Britaniya muzeyida (taxminan XVI asr o'rtalari), yana biri Toshkentda Sharqshunoslik institutida (1937-yilda ko'chirilgan) saqlanadi. Navoiy 1465–1469-yillarda Samarqandda bo'lganida shoirning muxlislari bilan uchrashgan, o'zi bilan emas — shundan Sakkokiy XV asr o'rtalarida vafot etgan, deb xulosa qilinadi.
Hayot yo'li
- XIV asr oxiriTug'ilishi
Aniq yili noma'lum; Samarqandda yashagan.
- 1407–1408Xalil Sultonga qasida
Hijriy 810 yilda yozilgan qasida shoir tug'ilgan yilini taxmin qilishga asos bo'ladi.
- 1409–1449Ulug'bek davri
Ijodining gullagan davri; Ulug'bekka qasida bag'ishlagan.
- XV asr o'rtalariVafoti
Aniq yili noma'lum; Navoiy Samarqandda bo'lgan 1465–1469-yillarda tirik emasligi taxmin qilinadi.
Asarlari
- Devon
G'azal va qasidalar to'plami; to'liq nusxasi saqlanmagan.
- Ulug'bekka bag'ishlangan qasida
Ulug'bek taxtga chiqqanini ulug'lovchi qasida.
- Xalil Sultonga bag'ishlangan qasida (1407)
Hijriy 810 (1407–08) yilda yozilgan.