Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Sakkokiy

Yozuvchi

Ulug'bek davrida Samarqandda ijod qilgan o'zbek mumtoz adabiyotining dastlabki yirik shoiri, qasida va g'azal ustasi.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir

Biografiya

Sakkokiy — o'zbek mumtoz adabiyotining dastlabki yirik shoirlaridan biri, g'azal va qasidalari bilan tanilgan, XIV asr oxiri – XV asr boshlarida Samarqandda ijod qilgan. Uning hayot yillari noma'lum; XV asrning birinchi yarmida ijod qilgan.

Uning hayoti haqida ma'lumot juda kam: o'z devoni hamda Navoiyning «Majolis un-nafois» va «Xutbai davovin» asarlaridagi qaydlar asosiy manba. «Sakkokiy» taxallus bo'lib, asl ismi noma'lum; «sakkok» so'zi pichoqchini bildirgani uchun shoir hunarmand oilasida tug'ilgan, deb taxmin qilinadi. Tug'ilgan yili hijriy 810 (1407–08) yilda Xalil Sultonga bag'ishlagan qasidasi orqali taxminan aniqlanadi: u bu asarni tajribali shoir sifatida, ehtimol 30 yoshlar atrofida yozgan, demak XIV asr ikkinchi yarmida yoki so'nggi choragida tug'ilgan.

Ijodining gullagan davri Ulug'bek hukmronligi (1409–1449) yillariga to'g'ri keladi. Devonida Ulug'bek, Xalil Sulton, Xoja Muhammad Porso va Arslonxoja tarxonga atalgan qasidalar bor. Ulug'bekni ulug'lagan qasidada shoir o'zini «turk shoiri», shohni esa donolar shohi deb ataydi; hukmdor haqida adolatli podshoh cho'pon, adolatsizi esa bo'ri degan o'xshatish keltiriladi. Shuning uchun uni o'zbek qasidanavisligining asoschisi deb hisoblash mumkin.

G'azallarining asosiy mavzusi — muhabbat, tabiat va insoniy fazilatlar; so'z o'yini va badiiy tasvirlar ustaligi bilan ajralib turadi, ko'p timsollar keyinchalik Navoiy va Boburda ham uchraydi. Navoiy uni Lutfiy bilan yonma-yon qo'yib, biri Turkistonda, biri Iroq va Xurosonda mashhur ekanini yozgan; Yaqiniy «O'q va yoy» asarida Sakkokiyni turkiy shoirlarning g'ayratlisi deb ta'riflagan.

Devonning bir necha qo'lyozmasi ma'lum, ammo birortasi to'liq emas: bir nusxa Londonda Britaniya muzeyida (taxminan XVI asr o'rtalari), yana biri Toshkentda Sharqshunoslik institutida (1937-yilda ko'chirilgan) saqlanadi. Navoiy 1465–1469-yillarda Samarqandda bo'lganida shoirning muxlislari bilan uchrashgan, o'zi bilan emas — shundan Sakkokiy XV asr o'rtalarida vafot etgan, deb xulosa qilinadi.

Hayot yo'li

  1. XIV asr oxiri
    Tug'ilishi

    Aniq yili noma'lum; Samarqandda yashagan.

  2. 1407–1408
    Xalil Sultonga qasida

    Hijriy 810 yilda yozilgan qasida shoir tug'ilgan yilini taxmin qilishga asos bo'ladi.

  3. 1409–1449
    Ulug'bek davri

    Ijodining gullagan davri; Ulug'bekka qasida bag'ishlagan.

  4. XV asr o'rtalari
    Vafoti

    Aniq yili noma'lum; Navoiy Samarqandda bo'lgan 1465–1469-yillarda tirik emasligi taxmin qilinadi.

Asarlari

  • Devon

    G'azal va qasidalar to'plami; to'liq nusxasi saqlanmagan.

  • Ulug'bekka bag'ishlangan qasida

    Ulug'bek taxtga chiqqanini ulug'lovchi qasida.

  • Xalil Sultonga bag'ishlangan qasida (1407)

    Hijriy 810 (1407–08) yilda yozilgan.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish