Sherg'ozixon
Xiva xoni (1715–1727), Shayboniylar (arabshohiylar) sulolasidan; hukmronligida Bekovich-Cherkasskiy yurishi tor-mor etilgan, Sherg'ozixon madrasasi qurila boshlagan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Vafot etgan sana:
- taxminan 1727
- Otasi:
- Jonto'raxon
Biografiya
Sherg'ozixon Xiva xonligining Shayboniylar, ya'ni arabshohiylar sulolasidan chiqqan hukmdorlaridan biri. U Jonto'raxonning o'g'li bo'lib, yoshligida madrasada o'qigan. Xiva taxti 1715-yilda Yodgorxon oʻlganidan keyin boʻshagach, uni Buxorodan olib kelib xon qilib koʻtarishgan. Hukmronlik yillari 1714/1715–1727 deb beriladi, vafot yili ba'zan 1728.
Xonning boshiga ichki tartibsizliklar tushdi: Orol bo'yidagi qoraqalpoqlar Ishimxon boshchiligida bosh ko'targan, Sherg'ozixon ularga qarshi qo'shin tortib, katta o'lja va asirlar bilan qaytgan. Tashqi yurishlari ham bo'lgan — 1715-yilda Xurosonga borib Mashhadni olgan, 1716-yilda Nishopurni qamal qilgan, ammo uni ololmagan.
Uning davri Rossiya bilan to'qnashuvi bilan mashhur. Pyotr I yuborgan Bekovich-Cherkasskiy harbiy elchilik-yurishi 1717-yilda yo'q qilindi, shundan keyin Xiva bilan Rossiya munosabati keskinlashdi. 1720-yilda Xiva elchilari Rossiyaga jo'natildi, biroq ularning ko'pi qamoqqa olindi va faqat bittasi qaytib kela oldi. Shu yillarda Rossiya Buxoro elchilarini Xivaga qarshi qo'ylashga urindi. Sherg'ozixon ichki xavf ham sezardi: 1721-yilda Buxorodan olib kelingan Temur sulton xonlikning bir qancha qal'a va shaharlarini (Vazir, Gurlan, Shohobod, Baglon, Yangi Urganch, Xonqa, Xazorasp va boshqalar) egallab, alohida hokimiyat o'rnatdi, ammo butun xonlikni bo'ysundira olmadi.
Sherg'ozixon Xivadagi madrasa qurilishi paytida Mashhadlik qullar tomonidan o'ldirilgan. Xorazm tarixchisi Munisning yozishicha, u adolatli va ma'rifatparvar hukmdor bo'lgan, ko'p vaqtini ulamolar suhbatida o'tkazgan, uning davrida ilm va she'riyat rivojlangan. Madrasa 1719–1726-yillarda qurilgan bo'lib, Xiva Ichan qal'asidagi yodgorliklardan biridir.
Karyera
- Xiva xon saroyiXiva xoni · Xiva · 1715–1727
Hayot yo'li
- 1715Xiva taxtiga o'tirgan
Yodgorxon vafotidan so'ng Buxorodan keltirilib, xon qilingan.
- 1715Mashhadga yurish
Xurosonga yurish qilib, Mashhadni egallagan.
- 1716Nishopur qamali
Nishopurni qamal qilgan, ammo ololmagan.
- 1717Bekovich-Cherkasskiy yurishi
Rossiya harbiy ekspeditsiyasi tor-mor etilgan.
- 1719–1726Madrasa qurilishi
Xivada Sherg'ozixon madrasasi qurilgan.
- 1720Rossiyaga elchilar
Yuborilgan elchilarning ko'pi qamoqqa olingan.
- 1721Temur sultan
Buxorodan keltirilgan Temur sulton xonlikning bir qismini egallagan.
- 1727Vafoti
Madrasa qurilishi paytida qullar qo'lida o'ldirilgan (ba'zan 1728 deb ham beriladi).