Шерғозихон
Хива хони (1715–1727), Шайбонийлар (арабшоҳийлар) сулоласидан; ҳукмронлигида Бекович-Черкасский юриши тор-мор этилган, Шерғозихон мадрасаси қурила бошлаган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Вафот этган сана:
- тахминан 1727
- Отаси:
- Жонтўрахон
Биография
Шерғозихон Хива хонлигининг Шайбонийлар, яъни арабшоҳийлар сулоласидан чиққан ҳукмдорларидан бири. У Жонтўрахоннинг ўғли бўлиб, ёшлигида мадрасада ўқиган. Хива тахти 1715-йилда Ёдгорхон ўлганидан кейин бўшагач, уни Бухородан олиб келиб хон қилиб кўтаришган. Ҳукмронлик йиллари 1714/1715–1727 деб берилади, вафот йили баъзан 1728.
Хоннинг бошига ички тартибсизликлар тушди: Орол бўйидаги қорақалпоқлар Ишимхон бошчилигида бош кўтарган, Шерғозихон уларга қарши қўшин тортиб, катта ўлжа ва асирлар билан қайтган. Ташқи юришлари ҳам бўлган — 1715-йилда Хуросонга бориб Машҳадни олган, 1716-йилда Нишопурни қамал қилган, аммо уни ололмаган.
Унинг даври Россия билан тўқнашуви билан машҳур. Пётр I юборган Бекович-Черкасский ҳарбий элчилик-юриши 1717-йилда йўқ қилинди, шундан кейин Хива билан Россия муносабати кескинлашди. 1720-йилда Хива элчилари Россияга жўнатилди, бироқ уларнинг кўпи қамоққа олинди ва фақат биттаси қайтиб кела олди. Шу йилларда Россия Бухоро элчиларини Хивага қарши қўйлашга уринди. Шерғозихон ички хавф ҳам сезарди: 1721-йилда Бухородан олиб келинган Темур султон хонликнинг бир қанча қалъа ва шаҳарларини (Вазир, Гурлан, Шоҳобод, Баглон, Янги Урганч, Хонқа, Хазорасп ва бошқалар) эгаллаб, алоҳида ҳокимият ўрнатди, аммо бутун хонликни бўйсундира олмади.
Шерғозихон Хивадаги мадраса қурилиши пайтида Машҳадлик қуллар томонидан ўлдирилган. Хоразм тарихчиси Муниснинг ёзишича, у адолатли ва маърифатпарвар ҳукмдор бўлган, кўп вақтини уламолар суҳбатида ўтказган, унинг даврида илм ва шеърият ривожланган. Мадраса 1719–1726-йилларда қурилган бўлиб, Хива Ичан қалъасидаги ёдгорликлардан биридир.
Карьера
- Хива хон саройиХива хони · Хива · 1715–1727
Ҳаёт йўли
- 1715Хива тахтига ўтирган
Ёдгорхон вафотидан сўнг Бухородан келтирилиб, хон қилинган.
- 1715Машҳадга юриш
Хуросонга юриш қилиб, Машҳадни эгаллаган.
- 1716Нишопур қамали
Нишопурни қамал қилган, аммо ололмаган.
- 1717Бекович-Черкасский юриши
Россия ҳарбий экспедицияси тор-мор этилган.
- 1719–1726Мадраса қурилиши
Хивада Шерғозихон мадрасаси қурилган.
- 1720Россияга элчилар
Юборилган элчиларнинг кўпи қамоққа олинган.
- 1721Темур султан
Бухородан келтирилган Темур султон хонликнинг бир қисмини эгаллаган.
- 1727Вафоти
Мадраса қурилиши пайтида қуллар қўлида ўлдирилган (баъзан 1728 деб ҳам берилади).