Yavdat Ilyosov

Yavdat Ilyosov (Yavdat Hasanovich Ilyasov) 1929-yil 16-fevralda Boshqirdiston ASSRning Belebey kantoniga qarashli Islombaxt qishlog'ida (hozirgi Boshqirdistonning Yermekeyevo tumani) tug'ilgan. Otasi — Volga bo'yi tatarlaridan bo'lgan duradgor Hasan og'a Ilyosov, onasi — boshqird tarxon urug'idan chiqqan Saydikamol Hisametdinova. Ota-onasi u go'dak ekanida ajralishgan. Tug'ilgan yili ba'zi nashrlarda 1928 (25-oktabr) deb ham ko'rsatiladi, biroq Boshqird ensiklopediyasi va 1977-yilgi «Sovet O'zbekistoni yozuvchilari» ma'lumotnomasi 1929-yilni keltiradi.

Bolaligining bir qismi O'zbekistonda o'tdi: onasi 1931-yilda Yangiyo'l yaqinidagi sovxozga ko'chib ketgan, 1934-yilda o'g'lini ham olib ketgan. Yavdat avval o'zbek, keyin rus maktabida o'qigan. Urush yillarida u aravakash, otboqar, traktorchi va novvoy bo'lib ishlagan. 1948-yilda birinchi kitobi ustida ish boshlagan, Belorets pedagogika bilim yurtini tugatgan; so'ng chilangar, chizmachi, rassom-bezakchi bo'lib ishlagan, klub va kutubxonaga mudirlik qilgan, maktabda o'zbek tili, rasm va chizmachilikdan dars bergan.

1952-yildan Ufadagi «Leninets» gazetasida adabiyot va san'at bo'limi mudiri, tarjimon va muxbir bo'lgan. Keyin Toshkentga ko'chib, 1953–1958-yillarda «Tashkentskaya pravda», «Komsomolets Uzbekistana» va «Fizkulturnik Uzbekistana» gazetalarida adabiy xodim bo'lib ishlagan; 1957-yildan «Zvezda Vostoka» jurnalida she'riyat bo'limini boshqargan.

Ilyosov badiiy asarlarini rus tilida yozgan, publitsistikasini esa boshqird, rus, tatar va o'zbek tillarida e'lon qilgan. Uning asosiy mavzusi — Markaziy Osiyoning qadimgi va o'rta asrlar tarixi. «Strela i solntse» (1954), «Tropa gneva» (1956), «Sogdiana» (1959), «Pyatnistaya smert» (1964), «Chyornaya vdova» (1966), «Zolotoy istukan» (1973) kabi tarixiy qissa va romanlar, Umar Xayyom taqdiriga bag'ishlangan «Zaklinatel zmey» (1979) va «Bashnya molchaniya» (1982) romanlari muallifi. U she'r, hikoya va ocherklar ham yozgan, boshqird, o'zbek, qoraqalpoq, koreys va qrim-tatar shoirlarini tarjima qilgan. Kitoblarining umumiy tiraji 23 million nusxadan oshgan.

Yavdat Ilyosov 1982-yil 19-iyunda Toshkentdagi Komsomol ko'lida cho'milayotib cho'kib vafot etgan. U «Chilonzor ota» qabristonida dafn etilgan. Toshkentda u yashagan uyga yodgorlik lavhasi o'rnatilgan.