Биография
Явдат Илёсов (Явдат Ҳасанович Илясов) 1929-йил 16-февралда Бошқирдистон АССРнинг Белебей кантонига қарашли Исломбахт қишлоғида (ҳозирги Бошқирдистоннинг Ермекеево тумани) туғилган. Отаси — Волга бўйи татарларидан бўлган дурадгор Ҳасан оға Илёсов, онаси — бошқирд тархон уруғидан чиққан Сайдикамол Ҳисаметдинова. Ота-онаси у гўдак эканида ажралишган. Туғилган йили баъзи нашрларда 1928 (25-октабр) деб ҳам кўрсатилади, бироқ Бошқирд энсиклопедияси ва 1977-йилги «Совет Ўзбекистони ёзувчилари» маълумотномаси 1929-йилни келтиради.
Болалигининг бир қисми Ўзбекистонда ўтди: онаси 1931-йилда Янгийўл яқинидаги совхозга кўчиб кетган, 1934-йилда ўғлини ҳам олиб кетган. Явдат аввал ўзбек, кейин рус мактабида ўқиган. Уруш йилларида у аравакаш, отбоқар, тракторчи ва новвой бўлиб ишлаган. 1948-йилда биринчи китоби устида иш бошлаган, Белоретс педагогика билим юртини тугатган; сўнг чилангар, чизмачи, рассом-безакчи бўлиб ишлаган, клуб ва кутубхонага мудирлик қилган, мактабда ўзбек тили, расм ва чизмачиликдан дарс берган.
1952-йилдан Уфадаги «Ленинетс» газетасида адабиёт ва санъат бўлими мудири, таржимон ва мухбир бўлган. Кейин Тошкентга кўчиб, 1953–1958-йилларда «Ташкентская правда», «Комсомолетс Узбекистана» ва «Физкултурник Узбекистана» газеталарида адабий ходим бўлиб ишлаган; 1957-йилдан «Звезда Востока» журналида шеърият бўлимини бошқарган.
Илёсов бадиий асарларини рус тилида ёзган, публитсистикасини эса бошқирд, рус, татар ва ўзбек тилларида эълон қилган. Унинг асосий мавзуси — Марказий Осиёнинг қадимги ва ўрта асрлар тарихи. «Стрела и солнтсе» (1954), «Тропа гнева» (1956), «Согдиана» (1959), «Пятнистая смерт» (1964), «Чёрная вдова» (1966), «Золотой истукан» (1973) каби тарихий қисса ва романлар, Умар Хайём тақдирига бағишланган «Заклинател змей» (1979) ва «Башня молчания» (1982) романлари муаллифи. У шеър, ҳикоя ва очерклар ҳам ёзган, бошқирд, ўзбек, қорақалпоқ, корейс ва қрим-татар шоирларини таржима қилган. Китобларининг умумий тиражи 23 миллион нусхадан ошган.
Явдат Илёсов 1982-йил 19-июнда Тошкентдаги Комсомол кўлида чўмилаётиб чўкиб вафот этган. У «Чилонзор ота» қабристонида дафн этилган. Тошкентда у яшаган уйга ёдгорлик лавҳаси ўрнатилган.
Таълим
- Белоретс педагогика билим юртиКоллеж, техникум · Педагогика билим юрти дипломи
Карьера
- «Звезда Востока» журналиШеърият бўлими мудири · Тошкент · 1957–…
- «Ленинетс» газетасиАдабиёт ва санъат бўлими мудири, таржимон ва мухбир · 1952–1953
- «Ташкентская правда» газетасиАдабий ходим · Тошкент · 1953–1958
- «Комсомолетс Узбекистана» газетасиАдабий ходим · Тошкент · 1953–1958
- «Физкултурник Узбекистана» газетасиАдабий ходим · Тошкент · 1953–1958
Ҳаёт йўли
- 1929Туғилиши
Бошқирдистон АССРдаги Исломбахт қишлоғида туғилган.
- 1931–1935Ўзбекистонга кўчиши
Онаси Янгийўл яқинидаги совхозга кўчган; 1934-йилда ўғлини олиб кетган.
- 1941–1944Меҳнат йиллари
Аравакаш, отбоқар ва тракторчи бўлиб ишлаган.
- 1948Биринчи китоб
Биринчи китоби — «Тропа гнева» устида иш бошлаган.
- 1950-йиллар бошиПедагогика билим юрти ва иш
Белоретс педагогика билим юртини тугатган, сўнг турли касбларда ишлаб, мактабда дарс берган.
- 1952«Ленинетс» газетаси
Уфадаги «Ленинетс» газетасида адабиёт ва санъат бўлими мудири, таржимон ва мухбир бўлган.
- 1953–1958Тошкент матбуоти
«Ташкентская правда», «Комсомолетс Узбекистана» ва «Физкултурник Узбекистана» газеталарида адабий ходим бўлган.
- 1954Биринчи нашр
«Стрела и солнтсе» тарихий қиссаси нашр этилган.
- 1957«Звезда Востока»
«Звезда Востока» журналида шеърият бўлими мудири бўлган.
- 1979–1982Умар Хайём романлари
«Заклинател змей» (1979) ва «Башня молчания» (1982) романларини ёзган.
- 1982Вафоти
19-июнда Тошкентдаги Комсомол кўлида чўкиб вафот этган; «Чилонзор ота» қабристонига дафн этилган.
Асарлар
- «Стрела и солнтсе» (1954)Тарихий қисса
Биринчи нашр этилган тарихий асар.
- «Тропа гнева» (1956)Тарихий қисса
Милоддан аввалги 519-йилда Доро I нинг сакларга қарши юриши ҳақида.
- «Согдиана» (1959)Тарихий қисса
Марказий Осиёнинг қадимги тарихига бағишланган асар.
- «Пятнистая смерт» (1964)Тарихий қисса
Тарихий мавзудаги қисса.
- «Чёрная вдова» (1966)Тарихий қисса
Тарихий мавзудаги қисса.
- «Золотой истукан» (1973)Тарихий қисса
Тарихий мавзудаги қисса.
- «Мест Анахитй» (1974)Тарихий қисса
Тарихий мавзудаги қисса; кейинроқ (1984) Тошкентда ҳам нашр этилган.
- «Заклинател змей» (1979)Тарихий роман
Умар Хайёмнинг мураккаб тақдирига бағишланган асар.
- «Башня молчания» (1982)Тарихий роман
Умар Хайём ҳақидаги иккинчи роман.
Мерос
Явдат Илёсов совет даврида Марказий Осиёнинг қадимги ва ўрта асрлар тарихини оммабоп тарихий наср орқали кенг китобхонга етказган ёзувчилардан бири. Унинг китоблари бир неча тилга таржима қилинган ва умумий тиражи 23 миллион нусхадан ошган. Тошкентда у яшаган уйга ёдгорлик лавҳаси ўрнатилган.
Давр: Совет адабиёти, XX асрнинг иккинчи ярми- «Стрела и солнтсе» қиссаси нашр этилди (1954)
- «Согдиана» нашр этилди (1959)
- «Заклинател змей» романи нашр этилди (1979)
- Комсомол кўлида ҳалок бўлди (1982)
Фильмография
| Номи | Йил |
|---|---|
| Дорбозлар | 1964 |
