
Yolqin To'raqulov
Biokimyogar olim, O'zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi, endokrinologiya ilmiy maktabining asoschilaridan biri; Toshkent tibbiyot instituti va Samarqand universiteti rektori bo'lgan.
Biografiya
Yolqin Xolmatovich To'raqulov 1916-yilda Qozog'istondagi Marki (Merke) shahrida tug'ilgan. Toshkent tibbiyot institutini 1936-yilda tamomlagan va shu institutning biokimyo kafedrasida assistent (1936–1938), keyin aspirant (1938–1941) bo'lgan. 1939–1941-yillarda Toshkent farmatsevtika institutiga direktorlik qilgan. Urush yillarida (1941–1944) armiyada xizmat qilgan, 1944-yilda yana shu institutga rahbar bo'lgan.
1944–1947-yillarda Moskvada SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining Biologiya va tibbiyot kimyosi institutida ishlagan, 1947–1950-yillarda Toshkent tibbiyot instituti rektori bo'lgan. Keyingi yillarda Fanlar akademiyasining Qishloq xo'jaligi institutida katta ilmiy xodim (1950–1954), Andijon tibbiyot institutida prorektor va kafedra mudiri (1954–1956) bo'lgan, 1957-yildan Yadro fizikasi institutida bo'lim mudiri va direktor o'rinbosari (1960–1962) lavozimlarida ishlagan.
1957–1960, 1962–1963 va 1976–1996-yillarda O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligining Ulka tibbiyot (hozirgi Endokrinologiya) ilmiy-tadqiqot institutiga rahbarlik qilgan, shu bilan birga laboratoriya mudiri (1957–1997) bo'lgan. Fanlar akademiyasida Prezidium a'zosi (1970–1972), vitse-prezident (1963–1966), Biologiya fanlari bo'limi raisi (1966–1979), Tibbiyot fanlari bo'limi raisi (1994–1997) bo'lgan. Toshkent davlat universitetida 1967-yildan kafedra mudiri, Biokimyo instituti direktori (1967–1969) va Samarqand davlat universiteti rektori (1970–1972) bo'lgan.
Olimning tadqiqotlari tireoid gormonlarning biokimyosi bilan bog'liq bo'lib, qalqonsimon bez patologiyasining ayrim shakllarini qamrab oladi. Biologiya, tibbiyot, biofizika, radiobiologiya, biokimyo va endokrinologiyaning o'ziga xos yo'nalishlarini zamonaviy darajada rivojlantirgan; qalqonsimon bez kasalliklarini radioaktiv yod yordamida o'rganish bo'yicha klinik-biokimyoviy ishlari uchun 1964-yilda davlat mukofotiga sazovor bo'lgan. Biokimyodan darslik, o'quv qo'llanmalari va lug'atlar tuzgan. O'zbekiston endokrinologiyasi maktabining shakllanishida muhim o'rin tutgan; hozirgi Endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi uning nomi bilan ataladi.
1966-yilda O'zbekiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylangan, 1965-yilda «O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi» unvonini olgan, 1985-yilda Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati bo'lgan. Orden va nishonlari: 1998-yilda «El-yurt hurmati», 2003-yilda esa «Buyuk xizmatlari uchun». U 2005-yil boshida Toshkentda hayotdan ko'z yumgan.
Ta'lim
- Toshkent tibbiyot institutiOliygoh · Toshkent · 1936
Karyera
- Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasiVitse-prezident, Biologiya fanlari bo'limi raisi, Tibbiyot fanlari bo'limi raisi · Toshkent · 1963–1997hozirgi nomi — O'zbekiston Fanlar akademiyasi
- Toshkent davlat universitetiKafedra mudiri · Toshkent · 1967–…hozirgi nomi — O'zbekiston Milliy universiteti
- O'zbekiston SSR FA Yadro fizikasi institutiBo'lim mudiri, direktor o'rinbosari · Toshkent · 1957–1962hozirgi nomi — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Yadro fizikasi instituti
- Самаркандский государственный университет имени Алишера НавоиRektor · Samarqand · 1970–1972hozirgi nomi — Samarqand davlat universiteti
- Toshkent davlat tibbiyot institutiAssistent, aspirant, rektor · Toshkent · 1936–1950
- Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markaziDirektor (Ulka tibbiyot, hozirgi Endokrinologiya ilmiy-tadqiqot instituti) · Toshkent · 1957–1996
Mukofotlar
«Buyuk xizmatlari uchun» ordeni2003 · O'zbekiston
"El-yurt hurmati" ordeni1998 · O'zbekiston- O'zbekiston SSR fan arbobi1965 · O'zbekiston SSR
Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti1985 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1916Tug'ilgan
Qozog'istonning Marki (Merke) shahrida.
- 1936Toshkent tibbiyot institutini tamomlagan
Shu yerda biokimyo kafedrasida assistent (1936–1938) va aspirant (1938–1941).
- 1939–1944Farmatsevtika instituti direktori
1939–1941 va 1944-yilda; 1941–1944-yillarda urush qatnashchisi.
- 1944–1947Moskvada ilmiy xodim
SSSR Tibbiyot fanlari akademiyasining Biologiya va tibbiyot kimyosi instituti.
- 1947–1950Toshkent tibbiyot instituti rektori
Rektorlik 1947–1950-yillarda.
- 1950–1956Qishloq xo'jaligi va Andijon tibbiyot institutlarida
Fanlar akademiyasi Qishloq xo'jaligi institutida katta ilmiy xodim (1950–1954), Andijon tibbiyot institutida prorektor (1954–1956).
- 1957–1996Endokrinologiya institutiga rahbarlik
Ulka tibbiyot (hozirgi Endokrinologiya) ilmiy-tadqiqot instituti direktori: 1957–1960, 1962–1963 va 1976–1996-yillarda.
- 1959Doktorlik dissertatsiyasi
Biologiya fanlari doktori; 1962-yilda professor.
- 1963–1979Fanlar akademiyasida rahbar lavozimlar
Vitse-prezident (1963–1966), Biologiya fanlari bo'limi raisi (1966–1979).
- 1964Davlat mukofoti
Qalqonsimon bez kasalliklarida radioaktiv yod bilan o'tkazilgan klinik-biokimyoviy ishlari uchun.
- 1966Akademik
O'zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi etib saylangan.
- 1967–1972Universitetlarda va Biokimyo institutida
Toshkent davlat universitetida kafedra mudiri (1967-yildan), Biokimyo instituti direktori (1967–1969), Samarqand davlat universiteti rektori (1970–1972).
- 1994–1997Tibbiyot fanlari bo'limi raisi
O'zbekiston Fanlar akademiyasi Tibbiyot fanlari bo'limi.
- 2005Vafot etgan
Toshkentda.